Khwar

03/10/2025

၁ မိနစ်မှာ ဘာဖြစ်လို့ စက္ကန့် ၆၀ ရှိသလဲ ❓

ငယ်ငယ်ကတည်းက သိလာတဲ့အသိတစ်ခုက
စက္ကန့် (၆၀) ဟာ ၁ မိနစ် ဖြစ်ပြီး
မိနစ် (၆၀) ဟာ ၁ နာရီဖြစ်ပါတယ်။

ဘာ့ကြောင့် ၆၀ ဖြစ်သလဲ..?
ဘာ့ကြောင့် ၁၀၀ မဖြစ်တာလဲ..? စသည်ဖြင့်
စဉ်းစားကြည့်ဖူးကြမည် ထင်ပါတယ်။

စဉ်းစားတတ်တဲ့ကျောင်းသားကမေးတဲ့အခါ..
ဆရာတို့ ဘယ်လိုဖြေကြမလဲ..?

အခုလို (၆၀) ကို အခြေထားပြီး တွက်တဲ့စနစ်ဟာ
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၅၀၀ ခုနှစ် (BC 3500)
ကတည်းက ဆူမားရီးယမ်း လူမျိုးတွေ စတင်
အသုံးပြုခဲ့တဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။

စက်ဝိုင်းတို့ တြိဂံတို့ဟာ (၆၀) နဲ့ တွက်လို့ရသော ပုံစံများဖြစ်ပါတယ်။
ဒီစနစ်ကို ဘေဘီလိုနီယန်း (ဘေဘီလုံ)တွေက
ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး
သင်္ချာပညာ နဲ့ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်များမှာ
အသုံးချခဲ့ကြပါတယ်။

(၆၀) ကို အခြေယူတဲ့ နည်းစနစ်ကို စက်စီဂျက်စီမယ် (sexagesimal) လို့ခေါ်ပါတယ်။
ရှေးအခါက နေ့ နှင့် ည အချိန်များကို
နေ နာရီ၊ ကြယ်တာရာ များကိုကြည့်ပြီး
တွက်ခဲ့ကြတာဖြစ်ပါတယ်။

နေ့ နှင့်ည ကို ၂၄ နာရီအဖြစ် စတင်သတ်မှတ်တာကတော့ ရှေး အီဂျစ်များ ဖြစ်ပါတယ်။
နေနာရီိရဲ့ အရိပ်ကိုကြည့်ပြီး
နေ့ (၁၀) နာရီ အဖြစ်သတ်မှတ်ကာ
မိုးသောက်ချိန် ၁ နာရီ၊ ညနေ ၁ နာရီ ရှေ့နောက်ထည့်ပေါင်းပါတယ်။
ညကတော့ ကြယ်တာရာတွေကို ကြည့်ပြီး
၁၂ နာရီအဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။

စုစုပေါင်း ၂၄ နာရီပါ။ sexagesimal (၆) နဲ့ စားလို့ ပြတ်တဲ့ ဂဏန်းတွေပါပဲ။

စက္ကန့် (၆၀) ကို ၁ မိနစ်လို့ စပြီး သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့တာကတော့ ဂရိ နက္ခတ်ပညာရှင် Hipparchus ဖြစ်ပါတယ်
၁ နာရီကို sexagesimal သင်္ချာနည်းနဲ့ ၆၀ ပိုင်းလိုက်တာကို “Prime Minute” ပထမပိုင်းသေးလို့ သတ်မှတ်ပါတယ်။

အဲ့ဒီ့ သေးငယ်ခြင်း Minute (မိုင်နျု) ကနေ မိနစ် ဖြစ်လာပါတယ်။
Prime Minute ကို နောက်ထပ် (၆၀) နဲ့ ဆက်ပိုင်းတဲ့အခါ “Second minute” လို့ခေါ်တဲ့ ဒုတိယ အပိုင်း (သေးငယ်ခြင်း) ကို ရပါတယ်။
အဲ့ဒီ့ ဒုတိယ Second ကနေ စက္ကန့် ဖြစ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ (Third Minute နဲ့ Fourth Minute တို့လည်း ရှိပါသေးတယ်။)

ကျနော်တို့ သုံးနေတဲ့ နာရီကိုတော့..
၁၆၅၆ မှာ ဒတ်ခ်ျလူမျိုး အာကာသပညာရှင်
ခရစ်ရှန် ဟူဂျင်း (Christiaan Huygens) က စတင်တီထွင် အသုံးပြုခဲ့တာပါ။
ဒါပေမယ့် သူသုံးခဲ့တာ ချိန်သီးပါတဲ့ နာရီမျိုး (Pendulum clock) ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှာတော့.. သူ့ရဲ့ နာရီပုံစံဒီဇိုင်းကိုပဲ
တစ်ကမ္ဘာလုံး ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုလာခဲ့ကြတာပဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်…။

27/09/2025

21/09/2025

Tokyo

21/09/2025

ပန်ဒါတွေရဲ့ Firewall ကြီး မြန်မာပြည်မှာ တပ်လိုက်ပီဆိုတဲ့အကြောင်းက IT နယ်ပယ်ကလူတစ်ယောက်အနေနဲ့ ပြောမပြတတ်အောင် စိတ်မကောင်းဖြစ်ရတယ်။ အော် လုပ်ရက်လိုက်လေခြင်းဆိုပြီး စိတ်ထဲမှာ မခံစားနိုင်ဘူး။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီစနစ်ကြီးရဲ့ အတိမ်အနက်ကိုသိရအောင်တော့ ကျွန်တော် research လုပ်ထားတဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့အားလုံးနဲ့ သက်ဆိုင်နေတဲ့အတွက် သေချာသိထားဖို့ လိုအပ်တဲ့ကိစ္စတစ်ခုပါ။

𝗧𝗵𝗲 𝗚𝗿𝗲𝗮𝘁 𝗙𝗶𝗿𝗲𝘄𝗮𝗹𝗹 𝗼𝗳 𝗖𝗵𝗶𝗻𝗮
Great Firewall of China (GFW) ဆိုတာကို အများစုက အင်တာနက်ကိုပိတ်တဲ့ firewall တစ်ခုလို့ပဲ အပေါ်ယံသိထားကြတာပါ။ တကယ်တမ်းက အဲ့ထက်အများကြီးပိုတယ်။ GFW ဆိုတာက နိုင်ငံရေး ရည်မှန်းချက်တစ်ခုကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့အတွက် အဆင့်မြင့်နည်းပညာတွေ၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာတွေ၊ တင်းကျပ်တဲ့ ဥပဒေတွေနဲ့ လူမှုအင်ဂျင်နီယာနည်းလမ်းတွေကို ပေါင်းပီးတည်ဆောက်ထားတဲ့ 𝗻𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻𝗮𝗹-𝗹𝗲𝘃𝗲𝗹 𝗶𝗻𝗳𝗼𝗿𝗺𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻 𝗰𝗼𝗻𝘁𝗿𝗼𝗹 𝘀𝘆𝘀𝘁𝗲𝗺 ကြီးတစ်ခုပါ။ ကျွန်တော့်အနေနဲ့ ဒီစနစ်ကြီးရဲ့ အတွင်းပိုင်း အလုပ်လုပ်ပုံ၊ သူ့ရဲ့ နောက်ကွယ်က တွန်းအားနဲ့ သူဖန်တီးလိုက်တဲ့ ရိုက်ခတ်မှုတွေကို ရှုထောင့်တစ်ခုချင်းစီကနေ အသေးစိတ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပီး ရေးသွားပါမယ်။ 𝗥𝗲𝘀𝗲𝗮𝗿𝗰𝗵 လုပ်လို့ ရသလောက်အချက်အလက်တွေကို စုပီးရှင်းပြတာမို့ တချို့နေရာတွေမာ လိုအပ်ချက်တွေ ရှိကောင်းရှိနိုင်ပါတယ်။

ပညာရေး ရှုထောင့်
𝗚𝗿𝗲𝗮𝘁 𝗙𝗶𝗿𝗲𝘄𝗮𝗹𝗹 က ပညာရေးအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်လဲဆိုတာကို မြင်သာအောင်ပြောရရင် နိုင်ငံရဲ့ စာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခုလုံးမှာ အစိုးရကထုတ်တဲ့ စာအုပ်တွေပဲထားပြီး ကမ္ဘာပေါ်က တခြားစာအုပ်တွေအကုန်လုံးကို ဝင်ခွင့်ပိတ်ထားသလိုပါပဲ။ အဲ့ထက်ပိုဆိုးတာက စာကြည့်တိုက်ထဲမှာရှိနေတဲ့ စာအုပ်တချို့ကိုတောင် အစိုးရက မကြိုက်တဲ့ စာမျက်နှာတွေကို ဆုတ်ဖြဲပြီး ဖျောက်ထားပါသေးတယ်။ ဒီအခြေအနေက သူတို့ကျောင်းသားတွေ၊ သုတေသနပညာရှင်တွေကို ကမ္ဘာ့နောက်ဆုံးပေါ် အသိပညာ၊ အတွေးအခေါ်တွေနဲ့ အဆက်ပြတ်သွားစေတယ်။ ဆေးပညာ သုတေသနလုပ်နေတဲ့ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ဟာ ကမ္ဘာပေါ်က နောက်ဆုံးပေါ် ကင်ဆာရောဂါကုထုံးတွေကို ဝင်ကြည့်လို့မရသလို၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံကျောင်းသားတစ်ယောက်ကလည်း YouTube ပေါ်က coding သင်ခန်းစာအသစ်တွေ၊ GitHub လိုနေရာမှာ ကမ္ဘာ့ developer တွေနဲ့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ဖို့ အခွင့်အလမ်းတွေ အများကြီးဆုံးရှုံးပါတယ်။

ဒီလို အသိပညာကို တံခါးပိတ်ထားခြင်းက 𝗔𝗰𝗮𝗱𝗲𝗺𝗶𝗰 𝗙𝗿𝗲𝗲𝗱𝗼𝗺 ကို အမြစ်ကနေ tatပစ်လိုက်တာနဲ့တူပါတယ်။ တက္ကသိုလ်တွေမှာရှိတဲ့ ပါမောက္ခတွေ၊ ပညာရှင်တွေဟာ သူတို့ရဲ့ သုတေသနလုပ်ငန်းတွေ၊ အွန်လိုင်းပေါ်က လှုပ်ရှားမှုတွေအားလုံးကို အစိုးရက စောင့်ကြည့်နေမှန်း သိတယ်။ ဒီတော့ နိုင်ငံရေးအရ ထိလွယ်ရှလွယ်ဖြစ်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သုတေသနလုပ်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ကျောင်းသားတွေကို သင်ကြားပေးဖို့ ဝန်လေးလာကြတယ်။ တကယ်လို့ အစိုးရရဲ့အမြင်နဲ့ ဆန့်ကျင်တဲ့ စာတမ်းတစ်ခုခုကို ရေးလိုက်မိရင် ရာထူးနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအလုပ်ကိုပါ ထိခိုက်နိုင်တယ်ပေါ့။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဆင်ဆာလုပ်ပြီး အန္တရာယ်ကင်းတဲ့ ခေါင်းစဉ်တွေကိုပဲ ရွေးချယ်လိုက်ကြတယ်။ ဒီအခြေအနေက တကယ့်တီထွင်ဖန်တီးမှုနဲ့ ဝေဖန်ပိုင်းခြားတွေးခေါ်မှုကို tatပစ်လိုက်ပြီး နိုင်ငံရဲ့ ပညာရေးစနစ်တစ်ခုလုံးကို အပေါ်ယံသာတိုးတက်ပြီး အတွင်းမှာတော့ အနှစ်မရှိတဲ့ အခြေအနေကို ရောက်သွားစေပါတယ်။

တစ်နည်းအားဖြင့် အသိပညာဆိုင်ရာ အာဟာရချို့တဲ့မှုနဲ့ တင်စားလို့ရပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်က ကလေးတွေအားလုံးက အာဟာရစုံအောင် ဟင်းမျိုးစုံစားနေရချိန်မှာ သူတို့ကျောင်းသားတွေက အစိုးရကချက်ပေးတဲ့ ထမင်းနဲ့ဟင်းတစ်မျိုးတည်းကိုပဲ စားနေရသလိုပေါ့။ ရေရှည်မှာ ဒီအခြေအနေက ဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်တဲ့ ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ပညာတတ်တွေအစား၊ အစိုးရပြောသမျှကိုသာ လက်ခံယုံကြည်ပြီး ပြင်ပကမ္ဘာရဲ့ အမြင်တွေကို နားမလည်တဲ့ အမိန့်နာခံတတ်တဲ့ နိုင်ငံသားကောင်းတွေကို မွေးထုတ်ပေးဖို့ ဦးတည်နေပါတယ်။

နိုင်ငံရေး ရှုထောင့်
GFW ရဲ့ နိုင်ငံရေးအနှစ်သာရကို နားလည်ဖို့ဆိုရင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (𝗖𝗖𝗣) ရဲ့ အကြီးမားဆုံးကြောက်စိတ်ဖြစ်တဲ့ အာဏာလက်လွှတ်ရမှာကို အရင်သိဖို့လိုပါတယ်။ သူတို့အမြင်မှာ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ပြိုကွဲခဲ့ရတာဟာ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ အတွေးအခေါ်တွေ တံခါးမရှိ ဓားမရှိဝင်လာပြီး ပြည်သူတွေရဲ့စိတ်ကို တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားစေလို့ဆိုပြီး ယုံကြည်ထားကြတယ်။ ဒါကြောင့် အင်တာနက်ပေါ်လာတဲ့အခါမှာ ဒါဟာ သူတို့အာဏာကို ဖြိုချနိုင်မယ့် အင်အားအကြီးဆုံး လက်နက် ဖြစ်လာနိုင်တာကို ကြိုမြင်ခဲ့ပါတယ်။ GFW ဆိုတာက အဲ့ဒီအတွေးအခေါ်ရေစီးကြောင်းတွေ ကိုယ့်နိုင်ငံထဲကို မဝင်လာအောင် တားဆီးထားတဲ့ အကြီးမားဆုံး ရေကာတာကြီးတစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီရေကာတာကြီးက ရေအားလုံးကို ပိတ်ထားတာမဟုတ်ပါဘူး။ အစိုးရအတွက် အကျိုးရှိမယ့် စီးပွားရေး၊ နည်းပညာဆိုင်ရာ ရေစီးကြောင်းတွေကိုတော့ တံခါးဖွင့်ပြီး ဝင်ခွင့်ပြုထားတယ်။ ဒီမိုကရေစီ၊ လူ့အခွင့်အရေးလိုမျိုး သူတို့ရဲ့အာဏာကို ထိခိုက်စေမယ့် နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်ရေစီးကြောင်းတွေကိုတော့ လုံးဝပိတ်ထားပါတယ်။

ဒီလိုလုပ်တာကို နိုင်ငံတကာက မေးခွန်းမထုတ်အောင် 𝗖𝘆𝗯𝗲𝗿 𝗦𝗼𝘃𝗲𝗿𝗲𝗶𝗴𝗻𝘁𝘆 ဆိုတဲ့ မူဝါဒတစ်ခုကို ဖန်တီးတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကရှင်းရှင်းလေး.. "ငါ့ရဲ့ မြေပေါ် ရေပေါ်မှာ ငါအချုပ်အခြာအာဏာပိုင်သလို ငါ့နိုင်ငံရဲ့ အင်တာနက်ပေါ်မှာလည်း ငါပဲ အာဏာအပြည့်အဝပိုင်ရမယ်" ဆိုတဲ့မူဝါဒပေါ့။ GFW ဟာ ပြင်ပရန်ကို ကာကွယ်ဖို့ထက် ပြည်တွင်းကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ပိုပြီးအသုံးဝင်ပါတယ်။ ဥပမာ၊ ပြည်နယ်တစ်ခုမှာ မကျေနပ်မှုတွေဖြစ်လာရင် GFW ရဲ့ နည်းပညာကိုသုံးပြီး အဲ့ဒီသတင်းတွေ တခြားပြည်နယ်တွေကို မပြန့်သွားအောင် ချက်ချင်းတားဆီးလိုက်တယ်။ ဒီနည်းနဲ့ ပြဿနာကို တစ်နေရာတည်းမှာပဲ အဆုံးသတ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးအထိ ကူးစက်မသွားအောင် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့တယ်။ ဒါ့အပြင် GFW က အစိုးရကို ဝေဖန်တဲ့အသံအားလုံးကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး အစိုးရကို ထောက်ခံတဲ့ အသံတွေကိုပဲ ကျယ်ကျယ်လောင်လောင် ထွက်ပေါ်စေတဲ့အတွက် အင်တာနက်ပေါ်မှာ အစိုးရကို ထောက်ခံသူတွေပဲ အများကြီးရှိတယ်ဆိုတဲ့ 𝗜𝗹𝗹𝘂𝘀𝗶𝗼𝗻 𝗼𝗳 𝗖𝗼𝗻𝘀𝗲𝗻𝘀𝘂𝘀 တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးပါတယ်။ အစိုးရကို မေးခွန်းထုတ်ချင်တဲ့သူတွေကိုတောင် "ငါတစ်ယောက်တည်းပဲ ဒီလိုတွေးနေတာလား" ဆိုပြီး စိတ်ဓာတ်ကျသွားစေတယ်။ ဒါကြောင့် GFW ရဲ့ နိုင်ငံရေးတာဝန်က တိုင်းပြည်ကို ကာကွယ်ဖို့ဆိုတာထက် ကွန်မြူနစ်ပါတီရဲ့ အာဏာကို ထာဝရတည်မြဲနေစေဖို့အတွက် တည်ဆောက်ထားတဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်ခံတပ်ကြီးတစ်ခုပါပဲ။

စီးပွားရေး ရှုထောင့်
GFW က တရုတ်စီးပွားရေးကို ဘယ်လိုဖြစ်စေလဲဆိုတာ ပြောရရင် ဓားသွားနှစ်ဖက်လိုပဲ။ အကာအကွယ်လည်းပေးတယ်၊ တစ်ဖက်ကနေပြန်ပြီး ဒုက္ခလည်းပေးတယ်။ မြင်အောင်ပြောရရင် "ကိုယ့်သားသမီးကို အပြင်မှာ ရန်ဖြစ်မှာစိုးလို့ အိမ်ထဲမှာပဲ တံခါးပိတ်ပြီး မွေးသလိုပေါ့။" GFW ဆိုတဲ့ တံတိုင်းကြီးနဲ့ တံခါးပိတ်လိုက်တော့ အပြင်က Google တို့ Facebook တို့လို ဆရာသမားတွေက ဝင်လာလို့မရတော့ဘူး။ ဒါကြောင့် Google နေရာမှာ Baidu က အစားထိုးဝင်ရောက်လာပြီး၊ Facebook နဲ့ WhatsApp မရှိတဲ့အခါ WeChat က ဘုရင်ဖြစ်လာသလို၊ Amazon ရဲ့ ကြီးမားတဲ့စိန်ခေါ်မှုမရှိတဲ့အတွက် Alibaba က e-commerce ဈေးကွက်ကို ချုပ်ကိုင်နိုင်သွားတယ်။ အားလုံးက ပြည်တွင်း app တွေကိုပဲ သုံးနေရတော့ အဲ့ဒီ app တွေက အလိုလို အင်အားကြီးလာပြီး ငွေပေးချေမှုနဲ့ အစိုးရဝန်ဆောင်မှုတွေအထိပါ လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ Super App တွေအဖြစ် ကြီးထွားသွားတော့တယ်။ ပြီးတော့ GFW က တရုတ်ပြည်သူ သန်းပေါင်း ၁၄၀၀ ဆီကနေ ထွက်လာတဲ့ data တွေအားလုံးကို ပြည်တွင်းမှာပဲ ရှိနေအောင် ထိန်းသိမ်းပေးထားတဲ့အတွက် ပြည်တွင်း AI ကုမ္ပဏီတွေဟာ တခြားနိုင်ငံတွေက ကုမ္ပဏီတွေထက် အဆပေါင်းများစွာသာလွန်တဲ့ data အရင်းအမြစ်ကြီးကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရနေပါတယ်။

ဒီအကာအကွယ်တွေကိုတော့ အလကားမရပါဘူး။ အိမ်ထဲမှာနေခွင့်ပေးထားပေမဲ့ စည်းကမ်းတွေကတော့ တင်းကျပ်တာမျိုးပေါ့။ အစိုးရက "ငါမကြိုက်တဲ့အကြောင်းအရာတွေ မင်းတို့ဆီမှာ နည်းနည်းလေးမှ မမြင်ချင်ဘူး" ဆိုပြီး အမြဲဖိအားပေးထားတဲ့အတွက် TikTok လိုကုမ္ပဏီဆိုရင် အစိုးရမကြိုက်တာတွေ စောင့်ဖျက်ပေးဖို့ချည်းပဲ ဝန်ထမ်းသောင်းချီပြီး ခန့်ထားရတယ်။ ဒီကုန်ကျစရိတ်က လုပ်ငန်းရှင်တွေအတွက် တကယ့်ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးပါ။ အကြောက်ရဆုံးက အစိုးရက ဘယ်နေ့ စိတ်ပြောင်းမလဲ မသိရတာပါပဲ။ ဒီနေ့ အကောင်းပြောပြီး နောက်နေ့ "မင်းတို့လုပ်ငန်းတွေ အကုန်ရပ်" ဆိုပြီး အမိန့်ထုတ်လိုက်တာမျိုးတွေ ရှိတဲ့အတွက် စီးပွားရေးလုပ်ရတာ ရင်တထိတ်ထိတ်နဲ့ပါ။ Apple လို နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီကြီးတွေတောင် တရုတ်ဈေးကွက်ထဲ ဝင်ချင်ရင် သူတို့ရဲ့ data တွေကို တရုတ်အစိုးရဆီ ပေးရပါတယ်။ ကုမ္ပဏီတိုင်းပေးရတဲ့ 𝗦𝘁𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝘁𝘆 𝗧𝗮𝘅 လိုမျိုးပေါ့။ နောက်ဆုံးမှာတော့ တရုတ်ကုမ္ပဏီတွေက ဒီလိုစောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်တဲ့နေရာမှာ ဆရာကြီးတွေဖြစ်လာပြီး သူတို့ရဲ့ ဒီထိန်းချုပ်ရေး နည်းပညာတွေကို "ငါတို့နိုင်ငံမှာလည်း မင်းတို့လို ထိန်းချုပ်တဲ့ system လုပ်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တခြားအစိုးရတွေကို ပြန်ရောင်းစားပါတယ်။ ဒါကကုန်ပစ္စည်းရောင်းတာထက်ပိုပြီး သူတို့ရဲ့ "ထိန်းချုပ်မှု အတွေးအခေါ်" ကိုပါ ကမ္ဘာကို တင်ပို့နေတာဖြစ်ပါတယ်။

နည်းပညာ ရှုထောင့်
GFW ရဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ပုံက 𝗰𝗼𝗺𝗽𝗹𝗲𝘅 ဖြစ်ပြီး အလွှာပေါင်းများစွာနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အထိရောက်ဆုံးဖြစ်ရခြင်းရဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းကတော့ နိုင်ငံရဲ့ အင်တာနက်အဝင်အထွက်လမ်းကြောင်းအားလုံးကို နိုင်ငံပိုင်ကုမ္ပဏီတွေက ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ 𝗖𝗵𝗼𝗸𝗲𝗽𝗼𝗶𝗻𝘁𝘀 ကနေပဲ ဖြတ်သန်သွားအောင် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုပုံစံနဲ့ တည်ဆောက်ထားလို့ပါ။ အဲ့ဒီနေရာတွေမှာ စောင့်ကြည့်ရေးစက်ပစ္စည်းတွေကို ကွန်ရက်ရဲ့အူတိုင်ထဲမှာတင် တိုက်ရိုက်ထည့်ပီး ဖန်တီးထားတာပါ။ ဒီနည်းပညာကို အကောင်အထည်ဖော်နေတာဟာ အလိုအလျောက်စနစ်တွေချည်းပဲ မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံတော်ကနေ ခန့်အပ်ထားတဲ့ အင်ဂျင်နီယာတွေ၊ သုတေသနပညာရှင်တွေနဲ့ ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီတွေက ဝန်ထမ်းတွေပါဝင်တဲ့ လူအင်အား အမြောက်အမြားက နေ့ရောညပါ ဒီစနစ်ကြီးကို စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းနေတာပါ။

အစောပိုင်းကာလတွေမှာတော့ GFW ဟာ တားမြစ်ထားတဲ့ IP လိပ်စာတွေကို ပိတ်တာ၊ 𝗗𝗡𝗦 𝗣𝗼𝗶𝘀𝗼𝗻𝗶𝗻𝗴 နည်းလမ်းနဲ့ လမ်းလွှဲတာ၊ ပိတ်ထားတဲ့ Keyword ပါတဲ့ traffic တွေကို 𝗧𝗖𝗣 𝗥𝗲𝘀𝗲𝘁 𝗔𝘁𝘁𝗮𝗰𝗸 နဲ့ ဖြတ်တောက်တာလိုမျိုး ရိုးရှင်းတဲ့နည်းလမ်းတွေကိုပဲ အသုံးပြုခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အင်တာနက် traffic အများစုက 𝗘𝗻𝗰𝗿𝘆𝗽𝘁𝗲𝗱 ပုံစံကို ပြောင်းလဲလာတဲ့အခါမှာတော့ GFW က ပိုပြီးအဆင့်မြင့်တဲ့ နည်းလမ်းတွေကို ထုတ်သုံးလာပါတယ်။ အထဲက data ကို ဖတ်လို့မရတော့တဲ့အတွက် အပြင်က data ပို့တဲ့ပုံစံရဲ့ သဲလွန်စတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတယ်။ ဥပမာ data ကို ဘယ်သူ့ဆီပို့တယ်ဆိုတာ ဖော်ပြထားတဲ့ မူလလိပ်စာ (𝗦𝗡𝗜 𝗳𝗶𝗲𝗹𝗱) ကို ကြည့်ပြီး ပိတ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီလိပ်စာကိုပါ ဖျောက်ထားတဲ့အခါမှာတော့ data ပို့တဲ့ app ရဲ့ 𝗧𝗟𝗦 𝗙𝗶𝗻𝗴𝗲𝗿𝗽𝗿𝗶𝗻𝘁𝗶𝗻𝗴 ကို ကြည့်ပြီး "ဒါ VPN app ပဲ" ဆိုတာ သိတာနဲ့ ချက်ချင်းဖြတ်တောက်ပါတယ်။

အဆင့်အမြင့်ဆုံးအနေနဲ့ကတော့ AI နဲ့ Machine Learning ကိုသုံးပြီး traffic ရဲ့ အမူအကျင့်ကို လေ့လာတာပါ။ ဥပမာ data packet တွေရဲ့ အရွယ်အစား၊ ပို့လွှတ်တဲ့အချိန် ကြားကာလ စတဲ့ပုံစံတွေကိုကြည့်ပြီး ဒါဟာ VPN traffic လား၊ ပုံမှန် traffic လားဆိုတာကို ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် GFW က ခုခံကာကွယ်ရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ Active Probing လို့ခေါ်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ သံသယဖြစ်ဖွယ် နိုင်ငံခြား server တွေကို VPN client အဖြစ် ဟန်ဆောင်ပြီး သွားစမ်းသပ်ပါသေးတယ်။ အတည်ပြုပြီးရင် ချက်ချင်းပိတ်လိုက်တယ်။ သူ့ရဲ့ အန္တရာယ်အကြီးဆုံး တိုက်ခိုက်ရေးလက်နက်ကတော့ Great Cannon ဖြစ်ပြီး အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေရဲ့ traffic တွေကို ကြားဖြတ်ပြီး ပြည်ပက ဝဘ်ဆိုဒ်တွေကို တိုက်ခိုက်ဖို့အတွက် လက်နက်အဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးချနိုင်စွမ်းပါ။ ဒီလို နည်းပညာတွေကြောင့် GFW က မကြာခဏဆိုသလို တရားဝင်လုပ်ငန်းတွေ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ ဝဘ်ဆိုဒ်တွေကိုပါ မှားယွင်းပိတ်ဆို့မိတတ်ပြီး 𝗖𝗼𝗹𝗹𝗮𝘁𝗲𝗿𝗮𝗹 𝗗𝗮𝗺𝗮𝗴𝗲 အဖြစ် နိုင်ငံရဲ့ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်သွားစေပါတယ်။

လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့်
Great Firewall ရဲ့ အနက်ရှိုင်းဆုံးနဲ့ အမှောင်မိုက်ဆုံး ရိုက်ခတ်မှုကတော့ အင်တာနက်ကို ပိတ်တာထက် အများကြီးပိုပါတယ်။ ဒါဟာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး အခွင့်အရေးတွေအပေါ် တိုက်ရိုက်ကျူးလွန်တဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် စစ်အင်အားတစ်ခုပါပဲ။ GFW ရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး တည်ဆောက်ပုံက အမည်မသိ ရပ်တည်ခွင့်ကို လုံးဝဖျက်ဆီးပစ်တာပါ။ တရုတ်နိုင်ငံမှာ SIM card ဝယ်တာကနေ လူမှုကွန်ရက်မှာ comment တစ်ခုရေးတာအထိ အရာအားလုံးကို နိုင်ငံသားစိစစ်ရေးကတ်ပြားနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတဲ့အတွက် အွန်လိုင်းပေါ်က ကလစ်တစ်ချက်ချင်းစီတိုင်းဟာ ကိုယ့်ရဲ့ တကယ့်နာမည်နဲ့ တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ထားပြီးသားဖြစ်နေပါတယ်။ သင်အနေနဲ့ အွန်လိုင်းပေါ်မှာ ပြောခဲ့ ရေးခဲ့သမျှကို တစ်သက်တာလုံး မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ 𝗗𝗶𝗴𝗶𝘁𝗮𝗹 𝗣𝗲𝗿𝗺𝗮𝗻𝗲𝗻𝘁 𝗥𝗲𝗰𝗼𝗿𝗱 ကြီးတစ်ခုကို ဖန်တီးလိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၅ နှစ်က ရေးခဲ့တဲ့ comment တစ်ခုအတွက် ဒီနေ့မှာ ကိုယ့်ကို အရေးယူလို့ ရသွားနိုင်ပါတယ်။

လူတိုင်းရဲ့ အချက်အလက်ကို ရရှိထားခြင်းကပဲ ဖိနှိပ်ရေးအတွက် အကောင်းဆုံးလက်နက် ဖြစ်လာပါတယ်။ ဥပမာ ရှင်းကျန်း (Xinjiang) မှာဆိုရင် အွန်လိုင်းပေါ်မှာ WhatsApp ကို download လုပ်မိတာလိုမျိုး အပြုအမူတစ်ခုတည်းနဲ့ လူတစ်ယောက်ကို ဘာကြောင့်ဖမ်းဆီးတယ်ဆိုတဲ့ တရားမျှတတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုမှမရှိဘဲ ပြန်လည်သင်ကြားရေးစခန်းကို ပို့လိုက်နိုင်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက အွန်လိုင်းပေါ်က ကလစ်တစ်ချက်က အပြင်လောကက သံတိုင်တံခါးနောက်ကို ရောက်သွားစေနိုင်တယ်ဆိုတာပါပဲ။ တိုက်ရိုက်ဖိနှိပ်တာထက်ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းတာကတော့ လူတွေရဲ့စိတ်ထဲမှာ "ကိုယ်ပိုင်အကျဉ်းထောင်" တွေ တည်ဆောက်သွားစေတာပါ။ အစိုးရကိုကြောက်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဆင်ဆာလုပ်ရုံသာမက၊ကိုယ်နဲ့ အရင်းနှီးဆုံး သူငယ်ချင်းတွေ၊ မိသားစုဝင်တွေနဲ့ WeChat မှာ စကားပြောရင်တောင် စိတ်ထဲရှိတဲ့အတိုင်း မပြောရဲကြတော့ပါဘူး။ ဒီလိုနဲ့ လူအချင်းချင်းကြား ယုံကြည်မှုတွေ ပျက်ပြားပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးကို အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာဖြစ်သွားစေပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ လူတွေက သူတို့အချင်းချင်း "မျိုးချစ်စိတ်မရှိဘူး" ဆိုတဲ့ အတွေးအခေါ်တွေနဲ့ အပြန်အလှန် စောင့်ကြည့်ပြီး အာဏာပိုင်တွေဆီကို သတင်းပို့တဲ့အဆင့်အထိ ရောက်သွားပါတယ်။ အဲ့ဒီအခါမှာတော့ အစိုးရဟာ အပြင်ကနေ ထိန်းချုပ်စရာမလိုတော့ဘဲ ပြည်သူလူထုက သူတို့ကိုယ်တိုင်နဲ့ သူတို့အချင်းချင်းကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်တဲ့ Self-policing Society တစ်ခုအဖြစ် အသွင်ပြောင်းသွားပြီး ဒါဟာ GFW ရဲ့ အအောင်မြင်ဆုံးနဲ့ အကြောက်စရာအကောင်းဆုံး ရလဒ်ပါ။

နိုင်ငံတစ်ခုဟာ ဒီစနစ်ကြီးတစ်ခုလုံးကိုသာသုံးလာခဲ့မယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုအနာဂတ်မျိုးကို ရင်ဆိုင်ရမလဲ။ အကျိုးဆက်ကတော့ အင်တာနက်သုံးမရတာထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုနက်ရှိုင်းပါတယ်။ နိုင်ငံရေးအရ အသံအားလုံးကို ပိတ်ပြီး စီးပွားရေးအရ ကမ္ဘာနဲ့အဆက်ဖြတ်တာ၊ လူမှုရေးအရ အပြန်အလှန်မယုံကြည်မှုတွေကို မွေးဖွားပေးမယ့် စနစ်တစ်ခုပါပဲ။

အတိုချုပ်ပြောရရင် Great Firewall ဆိုတာ နည်းပညာတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ လူတစ်ယောက်ရဲ့ လွတ်လွတ်လပ်လပ် တွေးခေါ်နိုင်စွမ်းနဲ့ အမှန်တရားကိုရှာဖွေနိုင်စွမ်းကို တိုက်စားဖျက်ဆီးသွားမယ့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်ဆာတစ်ခုပါပဲ။ ဒီလမ်းကိုရွေးချယ်လိုက်ခြင်းဟာ နိုင်ငံရဲ့အနာဂတ်တံခါးကို ကိုယ့်လက်နဲ့ကိုယ် ပြန်ပိတ်လိုက်တာနဲ့ ဘာမှမခြားပါဘူး။

မူရင်း post ကို Share ခြင်းဖြင့် ပြန်လည်မျှဝေနိုင်ပါတယ်။

iPhone myMac

21/09/2025

မြန်မာမှာဆိုရင် မန်ယူဘော်ဒီချ မိနစ်ကိုးဆယ်ပဲ ဘာတွေ စဉ်းစားနေတာလဲ

16/09/2025

Japanနိုင်ငံရဲ့စိတ်ချမ်းမြေ့စရာလေးတစ်ခုပြမယ်🌼🌸☁️🌊🏖️

16/09/2025

နောက်ဆုံးကFujiတောင်ကြီးကအသက်🗻🗻

12/09/2025

မလုံခြုံတဲ့ မိခင်နိုင်ငံကို စွန့်ခွာပြေးခဲ့ရှာတဲ့ (၂၃) အရွယ်ယူကရိန်း မိန်းကလေး ။ ဘာဖြစ်သွားမှန်းတောင်မသိပဲ အလန့်တကြားနဲ့မျက်လုံး လေးက စိတ်မကောင်းစရာ ကောင်းလွန်းတယ်။

11/09/2025

Thank you Charlie Kirk
RIP