10/07/2026
रुरु धामको इतिहास, पौराणिक महत्त्व र धार्मिक विशेषता
रुरु धाम (रिडी) नेपालको प्राचीन तथा प्रसिद्ध धार्मिक तीर्थस्थल हो। यो गुल्मी, पाल्पा र स्याङ्जा जिल्लाको संगम क्षेत्रमा कालीगण्डकी नदीको पवित्र किनारमा अवस्थित छ। प्राचीनकालदेखि नै यो क्षेत्र ऋषिमुनिहरूको तपोभूमिका रूपमा परिचित रहँदै आएको छ।
धार्मिक ग्रन्थहरूमा रुरु क्षेत्रलाई अत्यन्त पवित्र तीर्थका रूपमा वर्णन गरिएको पाइन्छ। यहाँ स्नान, पूजा, दान, जप तथा ध्यान गर्दा मनोकामना पूरा हुने, पाप क्षय हुने र आध्यात्मिक शान्ति प्राप्त हुने जनविश्वास रहिआएको छ। कालीगण्डकी नदीमा पाइने शालिग्रामका कारण यो क्षेत्र वैष्णव धर्मावलम्बीहरूका लागि विशेष आस्थाको केन्द्र बनेको छ।
रुरु धामको प्रमुख आकर्षण प्राचीन ऋषिकेश मन्दिर हो। यहाँ भगवान विष्णुको ऋषिकेश स्वरूपको पूजा गरिन्छ। वर्षभरि नेपालका विभिन्न जिल्ला तथा भारतबाट समेत श्रद्धालुहरू दर्शनका लागि आउने गर्छन्। विशेषगरी माघे सङ्क्रान्तिका अवसरमा लाग्ने ऐतिहासिक मेलामा हजारौँ भक्तजनले कालीगण्डकीमा स्नान गरी भगवानको दर्शन गर्ने परम्परा रहेको छ।
धार्मिक महत्त्वसँगै रुरु धाम प्राकृतिक सौन्दर्यले पनि भरिपूर्ण छ। हरियाली पहाड, पवित्र कालीगण्डकी नदी, सांस्कृतिक सम्पदा र शान्त वातावरणले यसलाई धार्मिक पर्यटनको उत्कृष्ट गन्तव्य बनाएको छ।
रुरु धामले नेपालका धार्मिक, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यहाँ हुने पूजा, आराधना, भजन–कीर्तन, धार्मिक प्रवचन तथा विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले सनातन संस्कृतिको जगेर्ना गरिरहेका छन्।
आज रुरु धाम केवल एउटा तीर्थस्थल मात्र होइन, नेपाली धार्मिक आस्था, संस्कृति, सभ्यता र राष्ट्रिय पहिचानको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ। यसको संरक्षण, प्रचार–प्रसार र विकास गर्नु सम्पूर्ण नेपालीहरूको साझा दायित्व हो।