15/08/2026
हे महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक आहे - आणि येथे केवळ देवीच्या मुखाचीच पूजा का केली जाते यामागची कथा तुमच्या अंगावर काटा आणेल.
नांदेडच्या घनदाट सागवानाच्या जंगलात माहूरगड हा प्राचीन डोंगरी किल्ला वसलेला आहे. या गडाच्या शिखरावर एक मंदिर आहे ज्यामध्ये एक अतिशय असामान्य देवता विराजमान आहे: तुम्हाला येथे संपूर्ण मूर्ती आढळणार नाही, तर केवळ एक उग्र, शेंदुराने माखलेले मुख दिसेल.
प्राचीन पौराणिक कथांनुसार, रेणुका माता ही इतकी प्रचंड आध्यात्मिक शक्ती आणि पावित्र्य असलेली स्त्री होती की ती न भाजलेल्या कच्च्या मातीच्या मडक्यातून नदीचे पाणी आणू शकत असे. तिची आपल्या पतीवर, ऋषी जमदग्नींवर असलेली भक्ती एवढी अथांग होती की केवळ त्यामुळेच ते मातीचे मडके टिकून राहायचे.
पण एके दिवशी सकाळी नदीकाठी, क्षणभराच्या विचलनाने सर्वकाही बदलून गेले. तिने एका गंधर्व राजाला तिथून जाताना पाहिले आणि तिच्या एकाग्रतेत क्षणभर खंड पडला. क्षणातच, तिची आध्यात्मिक शक्ती नाहीशी झाली आणि ते कच्च्या मातीचे मडके पाण्यात विरघळून गेले.
जेव्हा ती रिकाम्या हाताने परतली, तेव्हा ऋषी जमदग्नी क्रोधाने आंधळे झाले होते. निष्ठेच्या एका भयानक परीक्षेत, त्यांनी आपल्या मुलांना स्वतःच्या आईचा शिरच्छेद करण्याची आज्ञा दिली. जेव्हा मोठ्या भावांनी नकार दिला, तेव्हा सर्वात लहान मुलाने - भगवान परशुरामाने (जे विष्णूचे अवतार मानले जातात) - या कठोर आज्ञेचे पालन केले आणि आपल्या परशुने आईचे मस्तक धडावेगळे केले.
आपल्या मुलाच्या आज्ञापालनाने प्रसन्न होऊन, ऋषींनी परशुरामाला एक वरदान दिले. क्षणाचाही विलंब न लावता, परशुरामाने आपल्या आईला पुन्हा जिवंत करण्याची विनंती केली.
जरी तिला पुनर्जीवित करण्यात आले असले तरी, माहूरच्या आख्यायिकेनुसार तिचे मूळ, दैवी मस्तक याच टेकडीवर पडले होते. आज, जेव्हा तुम्ही या शतकानुशतके जुन्या मंदिराच्या गाभाऱ्यात प्रवेश करता, तेव्हा तुम्ही कर्तव्य, क्रोध आणि एका आईच्या बलिदानाच्या या महाकाव्य संघर्षाच्या अगदी केंद्रस्थानी उभे असता. हे एक असे ठिकाण आहे जे शुद्ध शक्तीच्या स्पंदनांनी भारलेले आहे.
✨
