Subhash Parihar

23/04/2026

‘ਟਟੀਹਰੀ ਭਾਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਥੰਮਦੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਥੰਮਦੀ ਹੈ।‘
ਟਟੀਹਰੀ (Red-wattled Lapwing) ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਲੋਕ-ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਲੋਕ-ਕਹਾਵਤਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ—‘ਟਟੀਹਰੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।‘ਉਂਜ, ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਮਿੱਥ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਟਟੀਹਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਕਰ ਕੇ ਸੌਂਦੀ ਹੈ।
ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਛੀ ਅਕਸਰ ਨਰਮ ਘਾਹ ‘ਤੇ ਟਹਿਲਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਉੱਡਦੀ ਟਟੀਹਰੀ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਿਰ ਕੋਲ ਝਪਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਤਾ ਉਸ ਵੱਲ ਅਕਰਸ਼ਿਤ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ—ਕੀ ਇਹ ਟਟੀਹਰੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਖੇਡ ਹੈ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਮੁੱਲ ਲੈਣਾ?
ਪਰ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਖੇਡ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਸਿਆਣਪ ਭਰਿਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਟਟੀਹਰੀ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੁੱਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਛੀ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਖਤਰਾ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਟਟੀਹਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ—
‘ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ, ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ—ਮੇਰੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ।‘
ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਗਿਣਤੀ-ਮਿਣਤੀ ਹੈ। ਟਟੀਹਰੀ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਬਖ਼ੂਬੀ ਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਇੰਨੀ ਨੇੜੇ ਉੱਡਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚੇ, ਪਰ ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫੜੀ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੁੱਤਾ ਉਸ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸਹਾਇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬੇਸਮਝ ਜੋਖ਼ਮ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਦਰਅਸਲ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਲੀਤਾ ਕਦਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੰਛੀ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਟਟੀਹਰੀ ਭਾਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਥੰਮਦੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੰਸਾਰ—ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ, ਆਪਣੇ ਅੰਡੇ—ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਥੰਮਦੀ ਹੈ।
https://www.youtube.com/watch?v=_aZcn7hnqc8 https://www.youtube.com/watch?v=WMTIJ6mPR9c
+++
“The lapwing does not hold up the sky—yet it steadfastly upholds the small world entrusted to it.”
The lapwing (Red-wattled Lapwing) is a modest bird, commonly seen across North India. Yet its presence is not confined to the natural landscape alone—it has also found a place in our collective imagination. Many folk sayings revolve around it, the most famous being: “The lapwing believes it is holding the sky upon its legs.”
There is also a popular myth that it sleeps on its back with its feet raised toward the heavens.
In the park facing my home in Mohali, these birds are often seen walking gently upon the grass. At times, stray dogs wander in. Then, from a distance, a lapwing swoops in—dives sharply near the dog’s head—and instantly flies away. The dog is drawn to it, but never manages to catch it.
For long, I found myself puzzled by this scene. Was it a kind of play? Or an unnecessary courting of danger?
But when one looks deeper, the gesture reveals itself not as play, but as a refined strategy of protection. The lapwing lays its eggs on open ground, concealing them within the colours of earth and fallen leaves. When a predator approaches, the bird deliberately diverts attention toward itself—drawing danger away from the fragile nest.
It is as if the lapwing were saying:
“Look at me. Follow me—not my eggs.”
There is calculation within this courage. The bird measures distance and speed with remarkable precision—flying close enough to provoke, yet far enough to remain beyond capture. Against such agility, the dog is rendered helpless.
Thus, what once appeared to me as reckless risk is, in truth, a deeply considered act.
This small bird of nature offers a profound insight: every living being knows how to defend its own. The lapwing may not hold up the sky, but it does hold up its share of the world—its nest, its eggs, its fragile universe.
https://www.youtube.com/watch?v=_aZcn7hnqc8 https://www.youtube.com/watch?v=WMTIJ6mPR9c

+++
فلسفیانہ اردو ترجمہ
“ٹٹیہری آسمان کو تو نہیں تھامتی، مگر اپنے حصے کی دنیا کو ضرور سنبھالے رکھتی ہے۔”
ٹٹیہری (Red-wattled Lapwing) ایک چھوٹا سا پرندہ ہے جو شمالی ہند میں عام طور پر دکھائی دیتا ہے۔ مگر اس کی موجودگی صرف فطرت تک محدود نہیں—یہ ہماری اجتماعی شعور کا بھی حصہ بن چکی ہے۔ اس سے متعلق کئی کہاوتیں مشہور ہیں، جن میں سب سے معروف یہ ہے:
“ٹٹیہری کو گمان ہے کہ وہ آسمان کو اپنی ٹانگوں پر اٹھائے ہوئے ہے۔”
اسی طرح ایک یہ خیال بھی پایا جاتا ہے کہ وہ آسمان کی طرف ٹانگیں اٹھا کر سوتی ہے۔
موہالی میں میرے گھر کے سامنے والے پارک میں یہ پرندے اکثر نرم گھاس پر ٹہلتے دکھائی دیتے ہیں۔ کبھی کبھار آوارہ کتے بھی پارک میں آ جاتے ہیں۔ ایسے میں ایک ٹٹیہری دور سے اُڑتی ہوئی آتی ہے، کتے کے سر کے بالکل قریب جھپٹتی ہے اور فوراً دور جا نکلتی ہے۔ کتا اس کی طرف متوجہ تو ہوتا ہے، مگر اسے پکڑ نہیں پاتا۔
کافی عرصہ تک یہ منظر مجھے حیران کرتا رہا۔ کیا یہ محض ایک کھیل ہے؟ یا بلاوجہ خطرہ مول لینا؟
مگر جب اس رویّے کی گہرائی میں دیکھا جائے تو معلوم ہوتا ہے کہ یہ کھیل نہیں، بلکہ ایک نہایت دانا حفاظتی حکمتِ عملی ہے۔ ٹٹیہری اپنا گھونسلا عموماً کھلی زمین پر بناتی ہے اور اپنے نازک انڈوں کو مٹی اور پتوں کے رنگ میں چھپا دیتی ہے۔ جب کوئی شکاری قریب آتا ہے تو یہ پرندہ جان بوجھ کر اس کی توجہ اپنی طرف مبذول کراتا ہے تاکہ خطرہ گھونسلی سے دور ہو جائے۔
گویا وہ کہہ رہی ہو:
“مجھے دیکھو، میرا پیچھا کرو—میرے انڈوں کا نہیں۔”
اس جرأت میں ایک باریک حساب بھی شامل ہے۔ ٹٹیہری اپنی رفتار اور فاصلے کا درست اندازہ لگاتی ہے—اتنی قریب کہ توجہ کھینچ لے، اور اتنی دور کہ گرفت میں نہ آئے۔ اس کی پھرتی کے آگے کتا بے بس رہ جاتا ہے۔
یوں جو بات پہلے مجھے بے سوچا خطرہ لگتی تھی، وہ دراصل ایک سوچی سمجھی تدبیر ثابت ہوتی ہے۔
فطرت کا یہ چھوٹا سا پرندہ ہمیں ایک بڑی سچائی سکھاتا ہے: ہر جاندار اپنی حفاظت کرنا جانتا ہے۔ ٹٹیہری شاید آسمان کو نہ تھامے، مگر اپنے حصے کی دنیا—اپنا گھونسلا، اپنے انڈے—ضرور سنبھالے رکھتی ہے۔
https://www.youtube.com/watch?v=_aZcn7hnqc8 https://www.youtube.com/watch?v=WMTIJ6mPR9c
+++

19 likes, 2 comments. "Red-wattled Lapwings attacks a Labrador as it nears their eggs"

31/10/2024

Dear Friends, I Wish you a Deepavali full of cheer, warmth, and endless happiness.

29/10/2024

ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ

29 ਅਕਤੂਬਰ 2024

ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ, ਕਾਫ਼ੀ ਵਕਫ਼ੇ ਨਾਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਆਮ ਵਾਂਗ, ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ‘ਤੇ ਡੀਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਨੇ ਆ ਘੇਰਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਜਤਨ ਵਿਚ ਹਾਂ।
ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ , ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ-ਨਾਪਸੰਦ ਹਰੇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਬੀਅਤ ਅਤੇ ਸੋਚ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਦਾ ਟੇਸਟ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਕਾਰਜ-ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਿਤਾਬ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ Editors on Editing (1993) ਜਿਸ ਵਿਚ ਛੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪਰ ਬਹੁਤ ਰੋਚਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ਵੇਦ ਮਹਿਤਾ ਦੀ Remembering Mr. Shawn’s New Yorker ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ The New Yorker ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮਿਸਟਰ ਸ਼ਾਅਨ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਓਂ ਵੱਧ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵੀਂ ਪਰਸਨਲਿਟੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਸੁਨੀਆਂ ਇੰਨੀ ਗਲੈਮਰਸ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਿਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਡੀਟਰ ਡਿਆਨਾ ਐਟਹਿਲ ਦਾ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੈੱਟ – Stet: An Editor’s Life (2000); Somewhere Towards the End (2008); Alive Alive Oh! (2016). ਡਿਆਨਾ ਨੇ ਲੰਮਾ ਅਰਸਾ ਹੰਗਰੀਅਨ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਬਲੀਸ਼ਰ Andre Deustch ਲਈ ਵੀ.ਐੱਸ ਨਾਇਪਾੱਲ ਵਰਗੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬੇਹਤਰੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਡਿਆਨਾ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਉੰਨਾ ਹੀ ਰੋਚਕ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕੀ ਜਗਤ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ ਜੈਰੈਮੀ ਲੈਵਿਸ ਦੀ Grub Street Irregular: Scenes from Literary Life (2008) ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵੀ ਅਮਰੀਕਨ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ The New Yorker ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਅੱਜ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੇਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣੀ ਰਾਮਾਚੰਦਰ ਗੁਹਾ ਦੀ ਕੁਝ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ The Cooking of Books: A Literary Memoir (2024)। ਗੁਹਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰੋਚਕ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਬਲੀਸ਼ਰ Permanent Black ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਰੁਕੁਨ ਅਡਵਾਨੀ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਕਸਫ਼ੌਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਭਾਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਤਿਥ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਾਵਲਿਸਟ ਪਤਨੀ ਨਾਲ਼ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਰਾਨੀਖੇਤ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਕੁਨ ਔਕਸਫ਼ੌਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਹੈ।
ਪੋਸਟ ਸਕ੍ਰਿਪਟ: ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ‘The Cooking of Books’ ਵਿਚ ‘of’ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਮੇਰੇ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਪਈ ਸੀ ਤਾਂ ਠਾਣੇਦਾਰਨੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਿਤਾਬ ‘ਤੇ ਪਈ। ਉਸਨੂੰ ਕਾਹਲੀ ਵਿਚ ‘of’ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ। ਇਕਦਮ ਬੋੱਲੀ: ‘ਨਾ ਹੁਣ ਕੁਕਿੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਮੰਗਵਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ, ਭਲਾ ਕੁਕਿੰਗ ਕਰਨੀ ਐ?’
+++
Sorry, writing with quite a gap. As usual, the depression set in when the weather changed and I am trying to get out of it.
Like other things, one's likes and dislikes of books vary according to temperament and mindset. Everyone's taste is different. I love reading about the inner workings of the editorial world and the personal experiences of good book editors, writers, and others involved in publishing. The first book I read on this subject was ‘Editors on Editing’ (1993) which described the experiences of six editors. A short but very interesting book!
The second book I read on this subject is Ved Mehta's ‘Remembering Mr. Shawn's New Yorker,’ in which Mehta pens the journey of more than two decades spent with Mr. Shawn, the editor of the American weekly magazine ‘The New Yorker’. The book reveals the charming personalities of both the author and the editor. It also shows that the editor's world is not as glamorous as it seems.
Then I read British editor Diana Athill's three-book set – ‘Stet: An Editor's Life’ (2000); ‘Somewhere Towards the End’ (2008); ‘Alive Alive Oh!’ (2016). Diana has long edited books by the world's greatest authors such as VS Naipaul for the Hungarian-British publisher Andre Deutsch. These three books also offer glimpses into Diana's personal life, which is as fascinating as the editorial world.
The next book on this subject was ‘Grub Street Irregular: Scenes from Literary Life’ (2008) by Jeremy Lewis, whose protagonist is another editor of the American magazine ‘The New Yorker’.
Today, Ramachandra Guha's book ‘The Cooking of Books: A Literary Memoir’ (2024) published a few months ago became the reason to remember these books. Guha is a top historian and author of dozens of books. His writing style is not only informative but also interesting. Guha's book is about Rukun Advani, owner of the English-language publishing house ‘Permanent Black’, himself a top editor and former editor-in-chief of Oxford University Press in India. Now his publication house is based in Delhi, but he lives in Ranikhet, a small town in Uttarakhand with his novelist wife. Rukun is a Doctor of English from the University of Oxford.
In a lighter vein: In the title of the book, ‘The Cooking of Books’, of' is written in small letters. The book was lying on my table, then Thanedarni's eyes fell on the book. She did not notice 'of' in a hurry. Immediately said: ‘Have you started ordering cooking books also? Are you going to become a cook?

05/10/2024

ਕੋਟ ਕਪੂਰੇ ਦਾ ਮੈਕਰੋ ਇਤਿਹਾਸ
05 .10.2024
ਰੇਲਵੇ ਰੋਡ ਤੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਵੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਕੋਨੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਹੈ—ਅਲੀ ਟ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਕਟਪੀਸ ਸਟੋਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਇਹ ਦੁਕਾਨ ‘ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਰੱਖਾ ਰਾਮ’ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਕਕੜੀਆ ਦੀ, ਜੋ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਤਲਾ ਸਰੀਰ, ਸਿਰ ‘ਤੇ ਪਗੜੀ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਰਕੀਆਂ ਪਾਈਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਤੀਕ ਚੇਤੇ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਇਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲ਼ੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਲੰਘੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ‘ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ’, ‘ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਹੀਰ’, ‘ਸੋਹਣੀ ਮਹਿਵਾਲ਼’, ‘ਸੱਸੀ ਪੰਨੂੰ’, ‘ਜਾਨੀ ਚੋਰ’ ਵਰਗੇ ਕਿੱਸੇ, ‘ਇੰਦਰਜ਼ਾਲ’, ‘ਬੰਗਾਲੀ ਕਾਲ਼ਾ ਜਾਦੂ’ ਵਰਗੇ ਕੱਚੀ ਜਿਲਦ ਵਾਲੇ ਕਿਤਾਬਚੇ, ਲੇਟੇਸਟ ਫਿਲਮੀ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਵਰਕੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਚੁਵਰਕੀਆਂ ਅਕਸਰ ਖਰੀਦਦਾ ਸੀ। ਕੀਮਤ ਸੀ ਇੱਕ ਆੱਨਾ (ਇਕ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸੋਲ਼ਾਂ ਆਨੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ)। ਫੇਰ ਇਹ ਕੀਮਤ 10 ਪੈਸੇ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਪੰਜ-ਸੱਤ ਗਾਣੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਸਫ਼ਿਆਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਹੁੰਦੇ—ਅਚਾਰ ਪਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਮਰਦਾਨਾ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਸਿਲ਼ਾਈ-ਕਢਾਈ ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਦੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇਕੋ ਦੁਕਾਨ ਸੀ।
ਇਸ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਬੂਹਾ ਸਾਡੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਥੜ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਰੇਲਵੇ ਰੋਡ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਲ਼ੇ ਜਿਹੇ ਪਿੱਛੋਂ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਵਰਕੀਆਂ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂ। ਮੈਂ ਹੋਲ਼ੇ ਹੋਲ਼ੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੰਡਲ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆਇਆ। ਘਰ ਆ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬੰਡਲ਼ ਇਕੋ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਆਲ ਇਹ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੋ ਫਿਲਮ ਦੀਆਂ ਇੰਨੀਆਂ ਚੁਵਰਕੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਿਰ ਵਿਚ ਮਾਰਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਬੰਡਲ਼ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਚੁਵਰਕੀ ਕੱਢ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਲ਼ੇ ਹੋਲ਼ੇ ਜਾ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਹੀ ਰੱਖ ਆਇਆ।
ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1970 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਪਰ ਟੰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਚੁਵਰਕੀਆਂ ਵਿਚ ਜਤਿੰਦਰ ਅਤੇ ਲੀਨਾ ਚੰਦਾਵਰਕਰ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਹਮਜੋਲੀ’ ਦੀ ਚੁਵਰਕੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸਾਲ ਵਿਚ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਪਏ ਮਲਬੇ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1975-77 ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦ ਇੰਦਰਾ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾ ਕੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਮੂਹਰਲੀ ਸਾਰੀ ਇਨਕ੍ਰੋਚਮੈਂਟ ਭੰਨ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਨੂੰ ਕਕੜੀਆ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਅਗਲੀ ਦੁਕਾਨ ਆਜ਼ਾਦ ਹੇਅਰ ਕਟਿੰਗ ਸੈਲੂਨ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਜੁਗਨੂੰ ਨੇ ਮੁਹੈਯਾ ਕਰਵਾਈ। ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ।
There is a shop on the right-hand corner before entering Shastri Market from the railway road – Ali Cutpiece Store. Previously, this shop belonged to confectioners 'M/S. Dewan Chand Rakha Ram' and before that to Mohanlal Kakaria, who is seen sitting in this picture. Thin body, turban on the head and gold earrings in the ears, I still remember his appearance because the first twenty years of my life were spent in the house behind it. Qissas like 'Heer Ranjha', 'Wadi Ate Asli Heer', 'Sohni Mahinwal', 'Sassi Pannu', 'Jaani Chor', soft-cover books like 'Inderzaal', 'Bengali Kala Jadoo', and eight-page folders of latest movie songs were available in this shop. I used to buy these folders very often. The price was one anna (sixteen annas comprised one rupee). Then this price became 10 paise. The film's songs would appear on the first three to four pages, and the remaining pages would contain advertisements, like—how to make pickles, male vigour enhancement pills, sewing-embroidery lessons, etc. It was probably the only shop of its kind in the town.
The back door of this shop used to open on the platform outside our house. Mohanlal used to sit facing the railway road. One day, it occurred to me that why not to enter the shop slowly from behind and steal some of his song folders. I went and picked up a bundle. When I came home, I saw that this whole bundle was the songs of the same film. Now the question was that in what should I do with so many folders of the same film. Therefore, after taking out one folder out of the bundle, I went and placed back the rest at the shop in the same way.
This picture is from 1970 or later because among the film folders hanging above is the folder of Jitendra and Leena Chandavarkar's Hindi film 'Hamjoli' which was released in this year. From the debris lying in front of the shop, it also seems that this picture may be from 1975-77 when the emergency was imposed by Mrs Indira government demolished all the encroachments in front of the shops.
This picture was provided to me by Mr Jugnu, the owner of ‘Azad Hair Cutting Salon’, next door to Kakdiya Shop. Thank you.

15/09/2024

15 September 2024

ਯੂਵਲ ਨੂਹ ਹਰਾਰੀ ਦੀ ਨਵੀਨਤਮ ਕਿਤਾਬ NEXUS ਦੀ ਕਾਪੀ ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੇ ਤੀਕ ਪੁੱਜ ਗਈ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ — THE SAPIENS, THE HOMO DEUS, ਅਤੇ 21 LESSONS FOR 21ST CENTURY— ਵਾਂਙ ਇਹ ਵੀ ਰੋਚਕ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ blurb ਮੁਤਾਬਿਕ

ਪਿਛਲੇ 100,000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਅਸੀਂ ਸੇਪੀਅਨਜ਼ (Sapiens) ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੋਜਾਂ, ਕਾਢਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪਤਨ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ AI (artificial intelligence) — ਏਲੀਅਨ ਸੂਚਨਾ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ— ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੰਨੇ ਸਵੈ-ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕਿਉਂ ਹਾਂ?

NEXUS ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਲੈਂਸ ਵਿਚ ਦੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਇਆ ਹੈ। ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤੀਕਰਨ, ਪ੍ਰਿੰਟ ਦੀ ਕਾਢ, ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਉਭਾਰ, ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ (populism) ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਦੁਆਰਾ ਯੁਵਲ ਨੂਹ ਹਰਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ, ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ, ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਜਾਣਕਾਰੀ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸੀਂ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ (artificial intelligence) ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।
‘ਜਾਣਕਾਰੀ’ ‘ਸੱਚ’ ਦਾ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਅਸਲ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। NEXUS ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਮੱਧ ਭੂਮੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਡੀ ਸਾਂਝੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਜਦਾ ਹੈ।

29/08/2024

ਦੋਸਤੋ, ਪੂਰੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ ਸਿਤੰਬਰ 2019 ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਛਪੀ ਸੀ 'ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ ' ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ਼ਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮੇਰੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ @ Socialmedia' ਕਲ੍ਹ ਹੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਇਸ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਮੇੱਲੇ ਤੀਕ ਛਪ ਕੇ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਹ ਮੇਰੀ ਛੇਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਹੋਵੇਗੀ।

Friends, it was five years ago in September 2019 that my book 'Subhash Parihar ' was published which received a great response from you. My next similar book 'Subhash Parihar @ Social media' went to press yesterday. Hope it will be printed by this Baba Farid fair. This will be my sixth book in Punjabi.

20/08/2024

ਅੱਜ ਦਾ ਕਲਿੱਕ
20.08.2024

16/08/2024

1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮਗਰੋਂ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਈ[ 1924 ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ 1953 ਤੀਕ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਜੋਸਫ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਰਹੀ। 1953 ਤੋਂ 1964 ਤੀਕ ਰਾਜਭਾਗ ਨੀਕੀਤ ਖਰੂਸ਼ਚੇਵ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸੀ ਜੋ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮੀਲਾਨ ਕੁਂਦੇਰਾ ਦੇ ਨਾਵਲ The Festival of Insignificance (2014; ਅੰਗ੍ਰੈਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2015) (ਜੋ The Apologizer ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਹੇਠ ਵੀ ਛਪਿਆ ਸੀ) ਵਿਚ ਸਟਾਲਿਨ ਸਬੰਧੀ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਦਰਜ ਹੈ ਜੋ ਖਰੂਸ਼ਚੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਥਕਾਨ ਭਰੇ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਟਾਲਿਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਘੁੰਮਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਟੋਟਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਇਹ ਸੀ;
‘ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਬੰਦੂਕ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਇਕ ਦਰਖਤ ‘ਤੇ ਤਿਤੱਰ ਬੈਠੇ ਵੇਖੇ। ਮੈਂ ਗਿਣੇ, ਇਹ 24 ਸਨ। ਪਰ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਸਿਰਫ਼ 12 ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਹੀ ਸਨ। ਮੈਂ 12 ਤਿੱਤਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਾਪਿਸ ਜਾ ਕੇ ਘਰੋਂ 12 ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਹੋਰ ਲਿਆਈਆਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ 12 ਤਿੱਤਰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।‘
ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋੱਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਕਿ ਸਟਾਲਿਨ ਬਕਵਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੀ ਇੰਨਾਂ ਚਿਰ ਤਿੱਤਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠੇ ਸਨ? ਸਟਾਲਿਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ: ਬਿਲਕੁਲ।
ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਾਰੇ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਆ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਫ਼੍ਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਯੂਰੀਨਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਯੂਰੀਨਲ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ। ਹੁਣ ਯੂਰੀਨਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸਟਾਲਿਨ ਕੀ ਭਕਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਠਹਾਕੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਹਰ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਦਬੇ ਪੈਰ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਸਾਂਝੀ ਯੂਰੀਨਲ ਦੇ ਬੂਹੇ ‘ਤੇ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਯੂਰੀਨਲ ਅੰਦਰਲੇ ਲੋਕ ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਟਾਲਿਨ ਦਾ ਹਾੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਟਾਲਿਨ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: ‘ਨਹੀਂ ਦਰ ਅਸਲ, ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ‘ਮਜ਼ਾਕ’ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ।‘
+++++
After the Russian Revolution of 1917, a communist government was established under the leadership of Lenin. After Lenin's death in 1924, the reins of state remained in the hands of Joseph Stalin until 1953. From 1953 to 1964, the state was administered by Nikita Khrushchev, who had also been his ally during Stalin's regime.
Milan Kundera's novel The Festival of Insignificance (2014; first published in English 2015) (also published under the title The Apologist) contains this episode about Stalin, which is included in Khrushchev's memoirs.
In the evening after a tiring day, Stalin went for a walk with his companions and told them anecdotes of his life, one of which was:
‘One day he decided to go hunting. He puts on an old parka, clamps on skis, takes a long shotgun and tracks about 13 kilometres. Then he sees before him a flock of partridges perched on a tree. He stops and counts them. There were twenty-four of them. But what rotten luck—he has brought only twelve shells! He fires, kills twelve birds, and then turns around and treks the thirteen kilometres back to his house and picks up another twelve shells. Again he skis out the thirteen kilometres and reaches the partridges, still sitting on the same tree. And he finally kills them all….’
None of Stalin's associates said anything after hearing the story, even though they all knew that Stalin was talking nonsense. Khrushchev writes that only he dared to ask if the partridges had been sitting there for so long. Stalin's answer was: Absolutely!
The story does not end here. All went back. After coming, they all went to the urinal to freshen up. Stalin's urinal was some distance away on the other side of the building. Now everyone in the urinal started laughing openly at what Stalin was talking about. Everyone was laughing loudly. Outside, Stalin came back on his feet put his ear on the door of the common urinal and listened to all this. He also started laughing loudly, but the people inside the urinal were laughing at such a high pitch that they did not hear Stalin's laughter.
One of the listeners of the story asked if Stalin's colleagues did not understand that Stalin was joking. Another replied: ‘No, actually, Stalin's cronies had forgotten what a 'joke' was.’

L to R: Nikita Khrushchev, Joseph Stalin

12/08/2024

12 ਅਗਸਤ 2024

ਸਾਲ 72ਵਾਂ ਚੜ੍ਹਿਆ...
ਜੈ ਵਿਗਿਆਨ
ਜੈ ਡਾ. ਅਨਿਲ ਭਾਨ
ਜੈ ਡਾ. ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ
ਜੈ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ.

03/08/2024

3 August 2024

ਇਹ ਤਸਵੀਰ 62 ਸਾਲ ਦੇ ਮਿਸਤਰੀ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਨੀ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਨੂੰ 40 ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਇਹ ਜੈਤੋ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਹੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਇੰਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਉਠਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ਇਸ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਠੱਕ-ਠੱਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਨੌਂ-ਬਰ-ਨੌਂ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ!
This picture is of 62-year-old blacksmith Daljit Singh Chani, who makes iron tools with his hands. He has been in the profession for the last four decades. Earlier he used to make only spades on Jaito Road, but the Municipal Committee got the place evacuated on the pretext of building a market on the spot. Since then, Daljit started working at this shop. Perhaps, the sound of beating metal all day long made him hard of hearing, but the rest of his body was fine and fit.
Best wishes!