16/01/2026
રણે ચડેલો રામસિંહ
(મેઘાણીય ઢબની લોકકથા)
સૂર્ય ધીમે ધીમે બાણાસ નદીના કાંઠે ઉતરતો હતો. રેતી પર પડતી તેની લાલ ઝાંખી એવી લાગતી કે જાણે ધરતી પોતે લોહીથી સિંચાઈ ગઈ હોય. એ જ ધરતી પર ઊભો હતો — રામસિંહ વાઘેલા, એક રાજપૂત.
તેના ખભા પર જૂની તલવાર હતી, જેને વર્ષો પહેલા તેના પિતાએ કહ્યું હતું:
“આ તલવારથી લડતા પહેલાં મનને સાફ રાખજે, કારણ કે રાજપૂતની લડાઈ હાથથી નહીં — આત્માથી થાય છે.”
રામસિંહ કોઈ મોટો રાજા ન હતો. ન હતો સોનાનો કિલ્લો, ન હતી હજારોની સેના. પરંતુ તેની પાસે હતું — માન, અને એ માન માટે જીવ આપવા તૈયાર એવો હૈયો.
ગામના લોકો આજે ડરેલા હતા. પાડોશી રાજ્યના લૂંટારુઓએ ગામ પર ચઢાઈ કરવાનો સંદેશ મોકલ્યો હતો. ઘણા કહેતા હતા:
“ભાગી જઈએ… જીવ બચાવી લઈએ.”
પણ રામસિંહ ચુપ રહ્યો. તે રાત્રે પોતાના ઘરની ઓટલે બેઠો. દીવો ધીમે ધીમે ઝબકતો હતો. તેની મા બહાર આવી અને કહ્યું:
“દીકરા, જો તું ન જાય તો પણ કોઈ તને કાયર નહીં કહે.”
રામસિંહ હળવે હસ્યો.
“મા, રાજપૂતને કાયર લોકો કહે નહીં —
રાજપૂત પોતે પોતાને કહે છે.”
સવારે જ્યારે આકાશ કેસરિયો બન્યો, ત્યારે રામસિંહ એકલો જ રણ તરફ નીકળી પડ્યો. પાછળથી કોઈ ન આવ્યું. પરંતુ આગળથી ભય ઊભો હતો — અને ભય સામે ઊભો રહેવાનો સ્વભાવ રાજપૂતનો જ હોય.
લૂંટારુઓ હસ્યા.
“એકલો આવ્યો છે?”
રામસિંહે તલવાર કાઢી નહીં.
પહેલાં કહ્યું:
“આ ગામમાં સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો છે. જો લડવું હોય — તો મારી સાથે લડો.”
એ ક્ષણે રણ શાંત થઈ ગયું.
પછી જે થયું, એ લડાઈ નહીં — બલિદાન હતું.
સાંજ પડે ત્યાં સુધી રણમાં ધૂળ અને લોહી ભળી ગયા.
લૂંટારુઓ પાછા ફરી ગયા…
પણ રામસિંહ રણમાં સૂઈ ગયો — હંમેશ માટે.
આજે પણ બાણાસના કાંઠે લોકો કહે છે:
“અહીં કોઈ રાજા દફનાયો નથી,
અહીં રાજપૂતનું માન સુતેલું છે.”
અને મેઘાણી કહે તેમ —
“જે માણસ મરે પછી પણ કથા બની જાય,
એ કદી મરતો નથી.”
