08/06/2026
"Paano mo nga ipaglalaban ang bayan mo, kung di mo sya kilala??"
Karamihan ang tinatanong sa lolo o lola natin o masnakakatanda ay: ano ba ang nangyari noong panahon nina Presidente Marcos, Ramos, at Aquino? Pero sa dami ng bersyon ng kasaysayan, ay natatabunan na ang ating pagkakakilanlan bilang isang Pilipino. Hindi na natin alam kung saan nagsisimula ang katotohanan at kung saan nagtatapos ang opinyon. Sa bawat diskusyon, may kanya-kanyang panig, may kanya-kanyang alaala, at may kanya-kanyang pananawβpero sa gitna ng ingay na ito, unti-unti nating nakakalimutan ang mas mahalagang tanong: ano ba talaga ang aral na dapat nating dalhin bilang isang bayan?
Hindi sapat na alamin lang kung sino ang tama o mali sa nakaraan. Mas mahalagang maintindihan kung paano tayo hinubog ng mga pangyayaring ito bilang isang bansaβkung paano tayo natutong bumangon sa hirap, lumaban sa pang-aapi, at patuloy na maghanap ng pagbabago sa gitna ng pagkakaiba-iba.
Dahil kung hindi natin kilala ang ating nakaraan, madali tayong madadala ng paulit-ulit na pagkakamali. At kung hindi natin kilala ang ating sarili bilang Pilipino, paano natin tunay na maipaglalaban ang bayan na hindi natin lubos na nauunawaan?
Ang kasaysayan ay at ginagamit upang mas lalo tayong magkaisa, hindi magwatak-watak.