08/02/2026
Żywieckie Gody, które odbyły się dwa tygodnie temu w Milówce, było słychać już z daleka. Donośne trzaski batów, smagające mgliste, mróźne powietrze, nie pozostawiały wątpliwości, że ulice wypełnił barwny orszak kolędników, aby - zgodnie z tradycją - symbolicznie powitać nowy rok. Jukace i Pachołki - to właśnie te dwie grupy kolędników są odpowiedzialne za głośne strzelanie batami, co ma za zadanie odpędzić złe duchy. Żywieckie Gody są powiązane z Dziadami Noworocznymi. Te z kolei są wielowiekową, ludową tradycją, której dokładny początek nie jest do końca znany. Przypuszcza się, że sięga czasów króla Jana Kazimierza. Jest obchodzona w dolinie rzeki Soły, czyli w samym Żywcu oraz wsiach, położonych na południe od miasta. To właśnie tam, grupy kolorowych dziadów składają wszystkim życzenia, są zapowiedzią pomyślności w nowym roku i zwiastują nadejście wiosny. Niegdyś, Dziady Noworoczne są obchodzone w ostatni dzień starego roku i w Nowy Rok, natomiast Żywieckie Gody są serią wydarzeń, mających miejsce na przełomie stycznia i lutego.
Wśród kolorowej procesji kolędników można zauważyć grupy różniące się strojem, rekwizytami i charakterem. Przebrania nie są przypadkowe, a kolędnicy pieczołowicie odgrywają przybraną postać, związaną z codziennym życiem, przyrodą lub lokalną mitologią. Spośród wielu postaci wyróżnić możemy:
Wspomniani na początku Jukace, zwani też dziadami żywieckimi:
Wywodzą się z samego Żywca-Zabłocia i mają swoją określoną hierarchię, na czele której stoi kasjer ubrany na czerwono. Nie każdy od razu może przywdziać strój Jukaca, ponieważ do tego wyróżnienia wiedzie kilka etapów, w czasie których kolejno trzeba Jukacom towarzyszyć jako Baba, a następnie Diabeł lub Kominiarz.
Pozostałe postacie wywodzą się z wsi położonych na południe od Żywca i są to:
Żyd- postać w długim kapeluszu i masce rzeźbionej w drewnie lipowym. Nosi ze sobą walizkę, w której prowadzi biznes.
Dziechciorz- byli to najczęściej Słowacy lub Węgrzy handlujący dziechciem, postać często upodabniająca się do Żyda.
Cygan z Cyganką- czasami z twarzami pomalowanymi na czerwono, z dzieckiem na plecach.
Kominiarz- ubrany i pomalowany na czarno, symbol szczęścia, smaruje sadzą twarze dziewcząt żeby szybciej wyszły za mąż.
Żołnierz albo Komendant- występuje w stroju przyozdobionym orderami, dowodzi kompanią dziadowską.
Młoda Pani- pojawia się w białej sukni, na szyi ma zwieszoną skarbonkę.
Ksiądz- symbol szacunku i władzy.
Policjant- często w stroju milicjanta, symbol władzy.
Pachołek- wspomniana wcześniej postać z batem, którego trzaskaniem odpędza złe duchy.
Górale- ich zadaniem jest przygrywanie kolędnikom.
Macidula- sznurkorz lub strzepiorz, którego strój składa się z kolorowych frędzli. Jego rekwizytem jest wypchany królik, którym okłada napotkane osoby.
Diabeł- psotnik, często w parach, gdzie jeden jest czarny, a drugi biały.
Śmierć- postać w białym prześcieradle z kosą w rękach.
A także koń oraz niedźwiedź- w trakcie obrzędu symbolizują odradzającą się przyrodę.
Beskid Żywiecki i Śląski oraz Mały
Beskidy