Sąsiadki

01/04/2026

Pomysłodowczyni "Sąsiadek" realizowała przez ostatnie pół roku projekt pn. Gliwickie HERstorie w Muzeum w Gliwicach. Poniżej relacja ze spotkania na temat herstorii rodzinnych.

19/06/2025

Polecamy opowieść o Wspaniałej Sąsiadce
https://www.facebook.com/share/p/1AkXDTxpuE/

Dzisiaj mija 80 lat od wybuchu Powstania Warszawskiego. Wydarzenie to odcisnęło piętno na losach Polski, ale zmieniło też życie wielu osób, w tym Zofii Książek-Bregułowej, która przez 31 lat była aktorką Teatru Śląskiego. Warto przypomnieć tę niezwykłą postać.

➡️Nasza bohaterka urodziła się 14 marca 1920 roku w Kielcach. Od dzieciństwa przejawiała skłonność do występów i kreowania siebie, co jej mama komentowała jako bycie „cudokiem”. Rękami i nogami broniła się przed pisanym jej losem robotniczki w jednej z kieleckich fabryk. Po zakończeniu szkoły powszechnej (podstawowej) udało jej się wywalczyć możliwość kontynuowania nauki w Szkole Handlowej. To też czas, kiedy zanurzała się w kulturze, pochłaniała książki jedna po drugiej i chodziła na wszystkie występy gościnne aktorów z Krakowa i Warszawy.
Zaczęła marzyć o karierze aktorki: „Jak to musi być pięknie tak się zmienić, żyć życiem innej osoby, niż się jest na co dzień, mówić o pięknych mądrych sprawach do całej widowni – a ludzie słuchają i może wtedy czegoś się uczą dzięki mnie i będą lepsi?”.

➡️Postanowiła wyjść naprzeciw swoim marzeniom o aktorstwie, ale droga przed nią nie była prosta.

Utorowała ją sobie jednak z wielką determinacją – pokonała opór rodziny, w 1938 roku zdała maturę i by zarobić na wyjazd do Warszawy, rozpoczęła praktyki w kieleckim magistracie, a następnie zatrudniła się jako robotnica w fabryce „Granat”. Udzielała też korepetycji.

➡️Zofia Książek-Bregułowa do Warszawy przyjechała w ostatnich dniach czerwca 1939 roku. Robiła następnie to, na co nie mogła sobie pozwolić w Kielcach – namiętnie chodziła do teatru. Dodatkowo przygotowywała się pilnie do egzaminów do szkoły aktorskiej. Piękne letnie miesiące przerwał wybuch wojny. Przerażenie rozganiała myślą, którą wspominała w wydanej w 2010 roku książce „Prawo do sceny”: „Spokojnie. Trzeba żyć, otrząsnąć się, coś robić, nie wszystko jeszcze stracone, jestem młoda, zdrowa, silna”.

➡️Najęła się do pracy jako służąca, a w gazecie znalazła anons o lekcjach dykcji, które tak naprawdę okazują się tajnymi kompletami Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. W ten sposób zdobywała wykształcenie aktorskie, a po latach ten wojenny okres nauki wspominała tak: „Kolejne prace, kolejne egzaminy… tajne koncerty polskiego żywego słowa podtrzymują nas i słuchaczy na duchu. (…) Wreszcie ostatnie egzaminy. Zaczynamy. Boże, co za dzień! Ile pochwał wywołujących rumieniec zażenowania, ale jakże upragnionych… Marzenie moje niemal spełnione, jeszcze tylko pół kroku”.

➡️Realizacja marzenia musi się jednak nagle zatrzymać. Wybucha Powstanie Warszawskie. „Oszalała patriotyzmem młodzież. Zachłyśnięcie się wolnością. Odwet za krzywdy, za ból, za wszystko. Biało-czerwone flagi” – tak opisywała atmosferę tamtych dni. Zofia Książek-Bregułowa została łączniczką oddziału szturmowego 3. kompanii porucznika Jana Piotrowskiego „Lewara” w 8. Zgrupowaniu AK „Krybar”. W szpitalu przy ulicy Świętokrzyskiej opiekowała się rannymi. We wtorek 5 września 1944 roku w samo południe w szpital uderzył ciężki pocisk artyleryjski.

➡️Nasza bohaterka została ciężko ranna w nogi, klatkę piersiową i oczy. Pomoc okulistyczną uzyskała dopiero po ośmiu dniach. Lekarz orzekł: lewe oko stracone, w prawym poczucie światła. Razem z innymi rannymi została wywieziona do obozu jenieckiego koło Altengrabow, a następnie do Oberlangen. Rany zabliźniają i z głową w bandażach oraz z czarną opaską na oczach wraca do realizacji swojego marzenia. Występowała przed współwięźniarkami. „Wszystko, czego się nauczyłam w tajnym PIST, oddawałam z siebie słuchaczkom, ratując się przed rozpaczą, a myślę, że słuchające audytorium także podnosiłam na duchu” – wspominała po latach.
Jej determinacja, by zostać aktorką, jeszcze rosła. Zauważyła u siebie także zmiany związane z utratą wzroku: „Koncentrację mam jakby większą niż dawniej, wyobraźnię też, widzę wyraźnie partnera, gdy w dialogu mówię jego kwestie, gdy gram go sobą, a moje tzw. wnętrze jakże bardzo się wzbogacić musiało przeżyciami i cierpieniem. Nie, nigdy nie zrezygnuję z mego wymarzonego, ukochanego zawodu. Będę walczyć, żeby tylko jak najszybciej skończyła się ta makabra pobytu w obozie, by doczekać wyzwolenia”.

➡️Wyzwolenie przychodzi 12 kwietnia 1945 roku, a już w maju Zofia Książek-Bregułowa jest w Edynburgu, gdzie w szpitalu im. Paderewskiego pomocy udziela jej prof. Jan Ruszkowski, znakomity polski okulista. Operację wykonano w ostatnim możliwym momencie i przyniosła ona częściowy sukces: Zofia odzyskała około 3% widzenia w oku. Tak wspominała to częściowe wyzdrowienie: „Wszystko widziałam trochę tak, jak malowali impresjoniści – przysłonięte cieniutkim przezroczystym woalem. Cieszyłam się ogromnie, bo odzyskałam wprawdzie niewiele, ale dla mnie to było naprawdę tak dużo, tak dużo. Widziałam słońce, zielone łąki i drzewa, rozpoznawałam kolory kwiatów, niebo ciemniejące wieczorem, jaśniejące rano, kolorowe płaszcze i suknie kobiet latem. Świat stał się piękny, po długiej, jednostajnej szarości”.

➡️Pobyt w szkockim szpitalu przyniósł jej też drugi, poza częściowym odzyskaniem wzroku, prezent od losu. Poznała tam swojego przyszłego męża, który usłyszał o jej niezwykłej historii i zapragnął ją poznać. „Przyszedł więc ze skrzypcami, w długim wełnianym szlafroku w biało-czarną pepitkę, grał miniatury Wieniawskiego, rozmawialiśmy, prosił o piosenki powstańcze, śpiewałam” – tak Zofia wspominała moment poznania Włodzimierza Breguły, urodzonego w Gliwicach skrzypka, byłego studenta katowickiego konserwatorium i prowadzącego przed wojną chór w Tarnowskich Górach. Umiłowanie sztuki zbliżyło młodych do siebie i zapewniło wzajemne zrozumienie dla artystycznych ambicji. „Tylko On jeden jedyny w pełni czuł i rozumiał mój nieodwracalny dramat aktorki i z całych sił pomagał mi w walce o wykonywanie mego umiłowanego zawodu” – podkreślała z wdzięcznością Zofia Książek-Bregułowa.
Para wróciła do Polski w 1947 roku. Włodzimierz został skrzypkiem Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach, a Zofia zaczęła pracę w Polskim Radiu w Warszawie. Marzenie o aktorstwie oddaliło się tylko na chwilę. W sierpniu 1949 roku nasza bohaterka dostała angaż w Państwowym Teatrze Ziemi Opolskiej i już po miesiącu grała Zośkę-Wariatkę w „Placówce”. „Schodziłam ze sceny na brawach. Mój debiut, na który czekałam 10 lat, udał się” – wspominała wymarzoną chwilę.

➡️W 1951 roku Zofia Książek-Bregułowa przeniosła się do Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, gdzie jej najgłośniejszą kreacją był monodram „Podróż do zielonych cieni” zagrany po raz pierwszy w 1967 roku. Poza tym współpracowała z Estradą Śląską, Filharmonią Śląską, Radiem Katowicach – wykonała setki recitali polskiej poezji. Od 1974 roku sama też pisała wiersze, które zebrała w pięciu wydanych tomikach. W 1985 roku uległa wypadkowi w domu i ostatecznie straciła wzrok. Odtąd widziała tylko czerń naprzemiennie z innymi kolorami, co specjaliści nazywają „widzeniem pozazmysłowym”. Wpłynęło to znacząco na jej płodność poetycką, w tym czasie powstały jej najlepsze wiersze.
Pozostała aktywna aż do późnej starości. Jeździła ze swoimi recitalami; została bohaterką filmów i książek i patronką SOSW dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej w Dąbrowie Górniczej.

Zmarła 1 czerwca 2014 roku w Katowicach. Jej pamięć kultywują liczni przyjaciele. Jedną z nich jest aktorka naszego teatru, Barbara Lubos. W komentarzu umieszczamy film, na którym Barbara czyta wiersze Zofii.

🙏A my, jako społeczność Teatru Śląskiego, cieszymy się, że mieliśmy w zespole Zofię Książek-Bregułową, niezwykłą świadkinię historii i osobę, która przez całe swoje życie pokazywała, jak wielkim źródłem radości może być aktorska pasja.

fot. archiwum Teatru Śląskiego

10/06/2024

To była jednorazowa rozmowa, na granicy światów, historii i herstorii, historii Polski i historii Górnego Śląska, rozmowa o autonomii Śląska, o podziale Śląska sto lat temu, o Tragedii Górnośląskiej. Omańkowska wracała do nas i oddalała się na falach dziejów. Pozostała znakiem pewnych czasów, ma swoją kartę i nadal często odnosi nas do pytania - dlaczego kiedyś i dziś inne tożsamości, np. narodowa lub klasowa wygrywają z płcią. Dlaczego, mówiąc przykładem młode kobiety dziś głosują chętnie na Konfederację, a niegdyś wpadały gęsto w nurty polityki narodowej demokracji... .
https://www.facebook.com/share/k3KH8hTx2DWiYyfb/

30/05/2024

Jako dobre Sąsiadki polecamy tekst Rokita w Pismo

Ślązacy nie mają statusu mniejszości etnicznej, a ich język znaczy tyle, co slang tirowców lub koszykarzy: bit.ly/452qyXs

Przeczytajcie tekst Zbigniewa Rokity „Jo żech Ślōnzok".

18/03/2024

Zapraszamy do Przyszowic.

Wspólnie z Towarzystwo Miłośników Przyszowic zapraszamy na
Warsztaty teatralne 🎭
"Maria, Aleksandra, Elżbieta – Trzy I Damy II RP?
20 marca o godz. 17.00 sala OSP Przyszowice

➡️Autorką projektu jest dr Małgorzata Tkacz-Janik z Centrum Dziedzictwa Kulturowego Instytutu im. Wojciecha Korfantego.
➡️Projekt został zrealizowany z okazji ustanowienia przez Sejm RP roku 2023 Rokiem Aleksandry Piłsudskiej oraz Rokiem Wojciecha Korfantego.

Instytut Korfantego
Projektowi partnerują: Polkap, Muzeum Historii Katowic , Muzeum Historii Kobiet , Stowarzyszenie Szlakiem Kobiet
Patronat medialny sprawuje portal Ślązag

18/03/2024

Małgorzata Tkacz-Janik jako prawdziwa Sąsiadka zawsze upomina się o prawa kobiet.

Były nasze zdjęcia i Manifówka to teraz czas na relacje z Manify w mediach - jeżeli kojarzycie jeszcze jakieś podrzućcie. My linki wrzucamy w komentarzach.

14/11/2023

TERAZ RZĄDZĄ "SĄSIATKI"❗👛👜🎒🛍️🚊

26/10/2023

Powoli, powoli kolejne Sąsiadki zamieniają się w niezwykle kreatywne siatki. Odbyły się już dwa warsztaty recyklingowania herstorii.
W Gliwicach oraz w Pałac w Miechowicach
Kolejne torby, siatki i nerki uszyje szkoła w Bytomiu.
Powoli rozkręcamy współpracę w myśl hasła:
Były SĄSIADKI teraz będą SIATKI! 🛍️👜👛🔥

08/10/2023

Janina Omańkowska i Bronisława Szymkowiakówna , czyli dwie SUPER SSąsiadkiwraz ze SStowarzyszenie Szlakiem Kobietapelują, proszą, zachęcają
KKobiety na wybory


Jeśli nie chciałaś iść na wybory, bo:
📒nie wiesz na kogo zagłosować
💡Poczytaj o programach partii w internecie, porozmawiaj z bliskimi albo na 3 tygodnie przed wyborami wejdź na stronę latarnikwyborczy.pl i wypełnij tam krótki test, a dowiesz się, do której partii ci najbliżej.
📒uważasz, że polityka jest "brudna" i nie chcesz się w nią mieszać
💡Pamiętaj, że „polityka” to nie tylko kampania wyborcza i przepychanki w sejmie. To również debata o twojej emeryturze, przedszkolu dla twojego dziecka i o tym, na co idą pieniądze z twoich podatków.
📒udział w wyborach jest uciążliwy
💡Głosowanie to zaledwie kilkanaście minut z twojego życia, które statystycznie trwa 79,7 roku.
polityka Cię nie interesuje
📒polityka Cię nie interesuje
💡Na pewno jednak interesuje cię przyszłość twoich bliskich, a szczególnie twoich dzieci i twoja własna.
📒nie wierzysz, że Twój głos ma znaczenie
💡Każdy głos ma znaczenie w każdych wyborach – samorządowych, parlamentarnych czy prezydenckich! W ostatnich wyborach prezydenckich różnica pomiędzy kandydatami wynosiła tylko 2 punkty procentowe, czyli każdy głos się liczy.

❤️Chodźmy na wybory i dołóżmy kolejny głos do demokracji! Jutro jest w naszych rękach!🙏
Tekst ze strony kobietynawybory.org
Pokaż mniej

14/09/2023

Nasza, znakomita Sąsiadka związana z Gliwicami ma wystawę w Szreniawie!

W Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie do 10 października oglądać można wystawę
"Zofia Rydet - Wieś bez filtra"

Zofia Rydet była i jest jedną z najbardziej interesujących polskich artystek. Prezentowane na wystawie fotografie, w większości pochodzą z najobszerniejszego stworzonego przez nią cyklu zatytułowanego „Zapis socjologiczny”.
Rozpoczęła go w wieku 67 lat i w ramach tego projektu wykonała około 27 tysięcy zdjęć w ponad 100 polskich wsiach i miastach.

Są to fotografie prezentujące wnętrza mieszkalne - sprzęty gospodarstwa domowego, meble, przedmioty codziennego użytku, elementy wystroju, dekoracje. W tym uniwersum znajduje się człowiek – usadzony, upozowany przez autorkę.
W pierwotnym założeniu fotografki celem była archiwizacja wnętrz domów. Fascynowały ją wystroje mieszkań, które reprezentowały gusta, poglądy polityczne, stosunek do wiary oraz zainteresowania mieszkańców. I choć inwentaryzacja obiektów stanowi część cyklu, to jednak Zofia ostatecznie zauważyła, że pomimo szerokiego kadru, nagromadzenia szczegółów, to ludzka postać przykuwa uwagę. Człowiek - nawet upozowany w pozoru neutralne pozycje i umieszczony na bardzo bogatym w szczegóły tle, dominuje na zdjęciu, a jego spojrzenie wybija się spośród masy nagromadzonych przedmiotów.

Przez wystawę prowadzą trzy ścieżki.
• Pierwsza ścieżka prezentuje fotografie pochodzące z najobszerniejszego przedsięwzięcia fotograficznego Zofii Rydet - Zapis socjologiczny. Fotografie zostały tu podzielone w tematyczne grupy – zainspirowane cyklami wykonanymi przez samą Rydet. Prezentują życie wsi polskiej w latach 1978-1990.
• Druga to powieść o życiu i twórczości jednej z najzdolniejszych polskich fotografek oraz jej pracy nad wieloletnim projektem poświęconym polskiej wsi jakim był Zapis socjologiczny.
• Trzecia prowadzi zwiedzających ku interaktywnym przestrzeniom, w których zdjęcia Zofii Rydet uzupełnione zostały przez obiekty ze zbiorów Muzeum. To miejsca gdzie możemy stać się bohaterami zdjęć, zanurzyć się w uwiecznionym na fotografiach świecie. Czekają tu także stoliki, na których zebraliśmy ciekawostki o wybranych przedmiotach dnia codziennego. Zostawiliśmy tam także pytania, które mamy nadzieję, zainspirują wszystkich do snucia wspomnień i przemyśleń.

Wędrówka przez wystawę jest podróżą w czasie do wsi lat 80. Dla wielu, z pewnością, czasem wspomnień dzieciństwa i lat młodości, dla innych okazją do poznania świata który minął. Liczymy że będzie to wyprawa, która pobudzi wszystkich do refleksji.

Zespół kuratorski: Anna Barłóg-Mitmańska, Agnieszka Floryszczak oraz Damian Wiórek

Link do informacji o wystawie i muzeum w komentarzu 👇