10/06/2024
Với mong muốn được đóng góp những điều nho nhỏ trong việc lan toả những giả trí truyền thống lâu đời của dân tộc, nhân dịp Tết Đoan Ngọ này team FWB Photography đã thực hiện bộ ảnh “Tết Đoan Ngọ của người Miền Nam” với concept gian bếp xưa mộc mạc, những tia nắng len lỏi qua vách tường tre đơn sơ, mâm cúng đủ đầy chuẩn bị cho giờ hành lễ lúc 11h trưa (thời gian bắt đầu giờ Ngọ).
Có hoa sen ngát hương mùa hạ, có bó lá xông treo trước nhà, có bánh ú, có chùm vải thiều ngọt lịm từ miền Bắc mà người miền Nam rất thích, chè trôi nước với nước cốt dừa, cơm rượu, nếp cẩm với đường mật, ấm trà để khi hạ mâm cả nhà cùng nhâm nhi với bánh trái quả thơm.
CHUYỆN BÁNH TRO BÁNH TRẠNG
Nhắc đến bánh ú dịp Tết Đoan Ngọ chắc hẵn sẽ có 2 phe đó là Bánh (Ú Nước) Tro (Gio) và Bánh (Ú) Bá Trạng.
Trên thực tế mình cảm nhận Bánh Tro có sự phổ biến hơn, loại bánh này có mặt ở cả 3 miền, không như Bánh Bá Trạng chỉ phổ biến nhất ở khu vực có đông người Hoa sinh sống. Bên cạnh đó, giá cả cũng phải chăng chỉ từ 40 đến 70 ngàn một chục, một người mỗi lần có thể ăn 1 đến 2 cái là vừa, nhân ngọt thuận tiện cho việc bày cúng vì không phải nhà nào cũng cúng mặn.
Nhưng nói đi cũng phải nói lại chiếc Bánh Bá Trạng nhờ sự kiêu hãnh của nó mà vẫn được mọi người săn đón và mong chờ đến dịp Tết Đoan Ngọ để thưởng thức. Có thể khác nhau về hình dạng nhưng Bánh Ú Bá trạng đều được làm từ nếp dẻo và đậu phộng bên ngoài, trong nhân có trứng muối, đậu xanh, hạt điều, thịt heo và một số nguyên liệu khác.
Khi nhắc đến Bánh Bá Trạng phải nói đến những phong vị của món ăn này với 4 hương vị đặc trưng đến từ 4 vùng khác nhau tại Trung Quốc:
Vị Quảng Đông: nguyên liệu thường có đậu xanh cả hạt hoặc đậu xanh nghiền. Cách gói thường là dạng gói dài ít hình chóp nón như bánh ú.
Vị Phước (Phúc) Kiến: Bánh bá trạng của người Phước Kiến nhân và bánh có màu thẫm do ngũ vị hương, nước tương. Phần nhân bao gồm thịt bụng, hạt dẻ, lòng đỏ trứng muối và tôm khô, đôi lúc lại có thêm bào ngư nữa. Bánh có vị thơm ngon đậm đà.
Vị Tiều Châu: Đặc trưng của Bánh Bá Trạng của người Tiều là nhân bánh có cả mặn, ngọt hòa vào nhau, thường được gói theo hình dạng 4 góc. Nhân bánh gồm có: nếp, nấm đông cô, thịt bụng, tôm khô, đậu đỏ hoặc hạt sen, mỡ chài, khoai môn. Hương vị bánh thơm ngon do sự pha trộn giữa nhân mặn, ngọt khiến bánh mềm và bùi hơn.
Vị Hải Nam: Bánh Tá Trạng Hải Nam với đặc trưng bề ngoài là loại bánh to nhất trong các loại Bánh Bá Trạng. Bên trong các nguyên liệu: Nếp xào với tiêu đen, nước tương, thịt bụng, mỡ, hạt dẻ, nấm.
Mỗi vùng có đặc điểm về văn hóa cũng như ẩm thực khác nhau nên cách gói bánh cũng khác nhau, nhưng tựu chung lại nguyên liệu chính vẫn là nếp, nấm đông cô, thịt heo hoặc mỡ heo. Ở Chợ Lớn bán phổ biến ở khu vực người Hoa như quận 11 và rầm rộ nhất ở khu vực quận 5 và 6. Nếu tò mò về loại bánh này bạn hãy thử và cảm nhận nhé.
MÂM CÚNG TẾT ĐOAN NGỌ CỦA NGƯỜI MIỀN NAM
Chuyện là nhỏ lớn mình ở khu vực quận 11, Chợ Lớn xưa, Sài Gòn cứ mỗi dịp Tết Đoạn Ngọ mùng 5 tháng 5 là đâu đâu cũng nào bánh tro, bánh bá trạng của người Hoa, ngoài ra còn có nhiều lễ vật khác nữa, tuỳ thuộc vào tập tục mỗi nhà mà người ta sẽ mua những món phù hợp với gia chủ.
Theo nếp nhà mình, đối với một gia đình người miền Nam chính hiệu mâm lễ nhất định phải có một chùm bánh ú nước tro, ngoài ra còn có thêm cơm rượu, nếp cẩm, hoa quả và không thể thiếu chè trôi nước ăn với nước cốt dừa cho đủ đầy.
Thêm nữa lại càng không thể thiếu bó lá (gồm lá liễu, khuynh diệp, ngũ trảo, lá sả, lá tre, bồ diệp, xương rồng) treo trước cửa nhà để trừ tà. Theo tục lệ xưa, ngày Tết Đoan Ngọ cũng là ngày diệt côn trùng, treo bó lá trước nhà như mang theo hi vọng gia đình khỏe mạnh, ấm cúng, may mắn và mùa màn bội thu tránh được côn trùng quấy phá.
Đi về nguồn gốc một chút, Tết Đoan Ngọ hay còn gọi là Tết Diệt Sâu Bọ, Tết Giữa Năm là một trong những phong tục truyền thống của người Trung Hoa và lâu dần cũng đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Việt. Chữ “Đoan” có nghĩa là bắt đầu còn chữ “Ngọ” chính là giờ ngọ tức 11h đến 13h, chính vì vậy mâm cúng Tết Đoan Ngọ sẽ được dâng lên vào trưa ngày mùng 5 tháng 5 ÂL hằng năm.
Ở quận 11 màu sắc văn hoá của cộng đồng người Hoa rõ nhất là ở khu vực chợ Chim Xanh đường Xóm Đất, khu chợ chợ Bình Thới, chợ Thiếc đường Trần Quý. Nhưng đi thêm xíu nữa qua tới quận 5 quận 6 khu vực Chợ Lớn thì cả một bầu trời của những khu phố Hoa sầm uất và nhộn nhịp, kể tên không thể bao nhiêu con đường to nhỏ bày bán những món quà liên quan đến dịp Tết Đoan Ngọ nói riêng và những dịp đặc biệt khác của người Hoa nói chung. Có dịp bạn hãy dạo phố ở khu vực Chợ Lớn để cảm nhận sự rộn ràng tại khu phố Hoa tại Sài Gòn nhé.
Mỗi nhà mỗi kiểu, mỗi miền mỗi nếp riêng, từ bao đời nay Tết Đoan Ngọ đã trở thành một phần phong tục không thể thiếu đối với đời sống tinh thần của người Việt Nam nói riêng và của nền mình lúa nước nói chung. Mâm cỗ nhà bạn thế nào, hãy chia sẻ với team dưới phần bình luận nha.
----------
Project: Tết Đoan Ngọ của người Miền Nam
FwB Food Photography
📍 Location: HCMC, Vietnam
📍 Behance: https://www.behance.net/fwbproject
📧 Booking us via email: [email protected]
