11/07/2024
Lão đầu bạc lặng im, nhìn chăm chú về phía lòng sông đục ngầu, như thể đang tìm kiếm điều gì trong đó. Lão già gầy guộc và gã trung niên thô lỗ ném cái nhìn cau có về phía tôi. "Đi tìm bãi làm cát hả? Có chi nữa mà làm"
Trong ánh nắng chiều ảm đạm, cái nóng khô ran toả ra từ bờ sỏi đã trơ trọi. Chúng tôi nói chuyện về một dòng sông – một dòng sông đang chết.
Lão già gầy guộc thở dài, "Ở cái làng này, khoan giếng cũng phải sâu hơn. Trước đây, 15 mét, gặp cát vàng là có nước rồi. Nhưng bây giừ, phải khoan tới 20 mét mới gặp nước. Giếng khơi thì không còn tí nước mô nữa." Ông nhìn về phía dòng sông Hiếu, "Chỉ mới cách đây năm năm, nước sông còn chảy sát bờ tre này. Nhìn lại giừ, nước đã thấp hơn cả 3 mét. Tất cả là do lòng sông bị khai thác cát quá mức."
Lòng sông sâu hơn, rộng hơn, nhưng dòng chảy lại bị cản bởi những nham nhở do khai thác cát để lại, nên mỗi khi lũ về thì bờ bãi càng dễ bị tàn phá. Ông chỉ về phía bãi tre bên cạnh, "Chỗ ni trước đây rậm rạp, hoang vu lắm. Hồi bọn tui còn nhỏ, ra sông bắt cá tôm là phải về trước khi tắt nắng vì sợ. Nhưng giừ, chỉ còn lại vài bụi tre xác xơ. Bãi bồi xanh mướt đã bị thay thế bằng những bãi cát trơ trọi và con đường sỏi để xe chở cát chạy dọc bờ sông túi ngày."
Giọng lão già đầy sự tiếc nuối, "Dòng sông đã thay đổi quá nhiều so với khi bầy tui còn trẻ. Sau này con trẻ lớn lên sợ rằng chúng không còn biết đến con sông này."
"Chỉ cần 3 đến 5 năm nữa không khai thác cát, con sông sẽ lại sống lại thôi. Khi ta phá hấn, hấn sẽ phá lại chúng ta. Tui nói thật đó, tui đã từng làm thuê khai thác cát, tui biết nó tàn phá cả môi trường như răng." Gã trung niên cau có chỉ tay về phía con đường: "Cái con đường ông đứng đó, họ đã mua lại đất ở đây để làm đường vận chuyển cát. Nếu không có chúng ta bán đất cho họ, họ cũng không thể vào đây khai thác được. Chuyện này cũng tại cả chúng ta nữa, kêu ai giừ?"
Rồi hắn ném cái nhìn cau có về phía tôi hỏi "Mà đi tìm bãi làm cát hả? Có chi nữa mà làm". Từ đầu lão đầu bạc vẫn ngồi bất động nhìn dòng sông chẳng nói câu nào.
PS: Một buổi chiều lạc đường, một câu chuyện với 3 bác nông dân chăn bò, T chỉ ghi chép lại.
